Westerlauwers Fries

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

De taalsituatie in Noord-Nederland

Westerlauwers Fries (Westerlauwers Fries: Frysk) is het Fries dat gesproken wordt in de Nederlandse provincie Friesland. Deze taal wordt doorgaans Fries genoemd en ook in dit artikel wordt hiermee de Westerlauwerse variant bedoeld. De tegenhanger van het Westerlauwers Fries is het Oosterlauwers Fries, waarvan het Saterfries het directe overblijfsel is. Er bestaat ook een variant van het Fries dat in de grensstreek tussen Duitsland en Denemarken wordt gesproken. Deze variant staat bekend als het Noord-Fries.

Standaardfries

Op basis van het Kleifries en Woudfries is het Standaardfries ontwikkeld, dat als onderwijs- en bestuurstaal in Friesland wordt gebruikt. De spellingsregels voor dit Standaardfries zijn verschillende keren hervormd, voor het laatst met de afkondiging van de Steatestavering (Statenspelling) door de Friese Provinciale Staten in 1980.

Nederland erkent het Fries als autochtone minderheidstaal. Als zodanig geniet de taal bescherming onder het Europees handvest voor regionale en minderheidstalen. Friese taal- en letterkunde is in Friesland een keuzevak waarin examen kan worden gedaan op het havo en vwo. Verder zijn er studierichtingen Fries aan de Universiteit van Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen. Bijvakken Fries worden door vele universiteiten in Europa aangeboden.

Dialecten

Het Fries is onder te verdelen in de volgende dialecten:

1. Noordhoeks (het gebied ten noorden van Dokkum - de Noordhoek)
2. Kleifries (in de Kleistreek)
3. Woudfries (in de Friese Wouden)
4. Zuidwesthoeks (in de Zuidwesthoek)
5. Hindeloopers (in Hindeloopen)
6. Aasters en Westers (op resp. Oost- en West-Terschelling)
7. Schiermonnikoogs of Eilanders (op Schiermonnikoog)

Klankleer

Klinkers

Medeklinkers

Aantal sprekers

In Friesland spraken in 2004 ongeveer 440.000 mensen Fries, waarvan zo'n 350.000, iets meer dan de helft van de bevolking, als moedertaal. Er is geen recent onderzoek naar hoeveel mensen wereldwijd Fries spreken. In een publicatie uit 1976 werd het aantal sprekers van het Fries geschat op ongeveer 700.000.^[1]

Gerelateerde talen

Sinds de 16e eeuw wordt in de voornaamste Friese steden (niet in alle elf, bijvoorbeeld niet in Hindeloopen en IJlst) een Hollands-Friese mengtaal gesproken, enigszins misleidend bekend als Stadsfries. Deze taalvariant, die meestal gewoon tot het Nederlands gerekend wordt, spreekt men ook op het Bildt, op Ameland en in Midsland op Terschelling.

Voorbeelden

Een voorbeeld van het Fries ( Beluister (info·uitleg)):

Bûter, brea, en griene tsiis; (Boter, roggebrood, en groene kaas)
wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries. (wie dat niet kan zeggen, is geen oprechte Fries)

Deze spreuk werd naar verluidt als schibbolet gehanteerd door de Friese aanvoerder Grote Pier tijdens een oorlog tussen Friesland en Holland om te onderscheiden of iemand wel werkelijk een Fries was.

Een ander voorbeeld is het volkslied: De âlde Friezen.

Frisisme

Een frisisme is een woord dat, of een constructie die, gevormd naar voorbeeld van het Fries in een andere taal wordt gebruikt, wat uit het oogpunt van taalpurisme afkeurenswaardig is.

Zie ook

• Friese talen
• Lijst van cijfers in germaanse talen

Externe link

• On-line Cursus Fries

Referenties

1. ^ Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version

Zie de Friese uitgave van Wikipedia.

Fries (taal) - Recente sterfgevallen

• Car Miss - Fries (taal)

Fries (taal) - Actueel

• Koe (rundvee)
• Kvk
• Paus Silverius
• Zinnik
• Snarentheorie
• Assurance - Fries (taal)
• Tf1
• Wii
• Koe (rundvee)
• Bagdad
• Afbeelding:Noia 64 apps iconthemes.png
• Balkenende
• Afbeelding:Lion zoo antwerp 1280.jpg
• Banque - Fries (taal)
• Lingerie
• Immobilier
• Referencement
• Ipod
• Téléphone portable
• Postbank N.V.
• Kvk
• 39 v.Chr.
• Afbeelding:Noia 64 apps iconthemes.png
• Orbiana
• Bourse
• Voyage
• Fries (taal)