 Michail Sergejevitsj GorbatsjovМихаил Сергеевич Горбачёв |
|
 Gorbatsjov in 2007 in Berlijn |
|
|
|
|
| In functie 11 maart 1985 – 24 augustus 1991 |
|
| Voorganger | Konstantin Tsjernenko |
|---|---|
| Opvolger | Vladimir Ivasjko |
|
|
|
| In functie 15 maart 1990 – 25 december 1991 |
|
| Voorganger | Zelf (als Voorzitter van het Presidium van de Opperste Sovjet van de USSR) |
| Opvolger | Geen (opgeheven) |
|
|
|
| Geboren | 2 maart 1931 Privolnoje, kraj Stavropol, RSFSR, USSR |
| Politieke partij | Communistische Partij van de Sovjet-Unie (1950-1991) Sociaaldemocratische Partij van Rusland (2001-2004) |
| Partner | Raisa Gorbatsjova |
Michail Sergejevitsj Gorbatsjov (Russisch: Михаил Сергеевич Горбачёв); (Privolnoje, 2 maart 1931), was secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU) van 1985 tot 1991 en president van de Sovjet-Unie (USSR) van 1988 tot 1991.
Inhoud |
Gorbatsjov kwam aan de macht in een periode waarin de Sovjet-Unie een diepe malaise doormaakte. Het land was in een uitzichtloze strijd gewikkeld in Afghanistan, binnenlands dreigden onlusten wegens de slechte economische situatie, aan alles wat de burgers nodig hadden voor het dagelijkse leven was gebrek, er was een enorm overheidstekort, de industrie was sterk verouderd en het morele gezag van de partij was tot het nulpunt gedaald. Bovendien was de VS onder leiding van Ronald Reagan militair de Sovjet-Unie voorbijgestreefd en bouwde zijn koppositie steeds verder uit.
Gorbatsjov zag in dat het zo niet langer door kon gaan en dat er een totale ineenstorting van het land stond aan te komen. Zijn voorganger Andropov, die hem naar Moskou gehaald had, wilde ook al veranderingen doorvoeren maar was te vaak ziek om hiermee een begin te maken. Tsjernenko die Andropov opvolgde was eveneens te ziek om veel uit te richten. Gorbatsjov besloot nu definitief het roer om te gooien. Hij hoopte dat door de mensen wat meer eigen initiatief te geven ze economisch meer welvaart zouden genereren zodat de staat als geheel er ook beter van zou worden. Hierbij heeft hij waarschijnlijk de volksrepubliek China als inspiratiebron gebruikt waar na de dood van Mao Zedong de economische teugels ook waren gevierd en het land er inderdaad op vooruit was gegaan.
Hij regeerde daarom met als motto de leuzen 'economische intensivering', 'glasnost' (openheid) en 'perestrojka' (hervorming) en voerde in het buitenlands beleid 'het nieuwe denken' in. Zijn poging om de communistische partij te hervormen leidde niet alleen tot het einde van de koude oorlog (waarvoor hij op 10 december 1990 de Nobelprijs voor de Vrede ontving) maar onbedoeld ook tot het einde van de politieke almacht van de partij en daarmee tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, ondanks zijn pogingen om met harde hand de onafhankelijkheidsbewegingen in de verschillende republieken de kop in te drukken. Gorbatsjov had krachten losgemaakt die hij al snel zelf niet meer onder controle had.
In augustus 1991 proberen communisten van de oude garde de steeds meer uit de hand lopende gevolgen van Gorbatsjovs beleid nog terug te draaien met een couppoging, maar door o.a. heldhaftig optreden van Boris Jeltsin, de pasverkozen president van de Russische federatie, mislukt dit. Gorbatsjov wordt weer hersteld als leider van de Sovjet-Unie, maar hij wordt nu totaal overvleugeld door Jeltsin. In sneltempo verklaren praktisch alle deelrepublieken van de Unie zich onafhankelijk en achter Gorbatsjovs rug om wordt het GOS opgericht, wat in de plaats van de oude Sovjet-Unie moet komen. Het GOS is in werkelijkheid een zeer losse overkoepelende organisatie die geen werkelijke macht heeft. De eigenlijke macht ligt nu bij de deelrepublieken en met name bij Jeltsin, de president van Rusland. De Sovjet-Unie wordt in december 1991 officieel opgeheven en daarmee is Gorbatsjovs rol uitgespeeld.
Gorbatsjov was in het buitenland extreem populair en was de eerste en enige sovjetleider die bij het Amerikaanse publiek populairder was dan de eigen president. In eigen land is hij daarentegen zeer impopulair. Hem wordt verweten dat hij Ruslands status als wereldmacht heeft verkwanseld en zijn volk economische ellende en hongersnood heeft gebracht. Toen hij zich in 1996 kandidaat stelde voor het presidentschap van Rusland, kreeg hij slechts 0,18 % van de stemmen. Over de mens Gorbatsjov zijn veel Russen niettemin positief. Vooral zijn diepe verdriet na het overlijden van zijn vrouw Raisa, in 1999, heeft veel Russen ontroerd.
| 11 maart 1985 | Gorbatsjov volgt de overleden Konstantin Tsjernenko op als partijleider. |
| 2 juli 1985 | Edoeard Sjevardnadze volgt Andrej Gromyko op als minister van Buitenlandse Zaken (Gromyko wordt staatshoofd van de USSR). |
| 15 oktober 1985 | Gorbatsjov lanceert de perestrojka, een programma voor economische hervormingen. |
| 6 maart 1986 | Grote zuivering binnen de partij tijdens het 27e congres. |
| 23 december 1986 | Na 7 jaar ballingschap komt Ruslands bekendste dissident Andrei Sacharov terug naar Moskou. |
| 30 mei 1987 | Na landing van Mathias Rust op het Rode Plein ontslag van minister van defensie Sergej Sokolov en zuiveringen in de legertop. |
| 8 december 1987 | Ondertekening in Washington van het INF-verdrag ter beperking van de kernwapens voor de middellange afstand. |
| 18 mei 1988 | Begin terugtrekking van de Sovjettroepen uit Afghanistan. |
| 1 oktober 1988 | Gorbatsjov blijft partijleider en wordt bovendien voorzitter van de Opperste Sovjet (staatshoofd als opvolger van Gromyko). De kaders werden verder gezuiverd. |
| 1 december 1988 | Een nieuwe grondwet verstevigt de macht van Gorbatsjov. |
| 7 december 1988 | Gorbatsjov kondigde in de VN de terugtrekking aan van 500.000 soldaten uit Oost-Europa. |
| 26 maart 1989 | Bij de verkiezingen voor het nieuwe congres wordt 20% van de partijkaders weggestemd. |
| 25 april 1989 | 110 kaders van het Centraal Comité worden uit hun functie gezet. |
| 16 mei 1989 | Ontmoeting Gorbatsjov en Deng Xiaoping in Peking, de betrekkingen tussen beide landen worden genormaliseerd. |
| 25 mei 1989 | Het Congres kiest Gorbatsjov tot staatshoofd met heel uitgebreide bevoegdheden. |
| 19 september 1989 | Weer zuiveringen aan de partijtop. |
| 5 december 1989 | Publieke schuldbekentenis in Moskou voor de inval in Tsjecho-Slowakije in 1968. (zie: Praagse lente) |
| 31 januari | Gorbatsjov legt zich neer bij een Duitse hereniging. |
| 15 maart | Gorbatsjov verkozen tot president. De CPSU verliest haar machtsmonopolie. |
| 10 juli | Het 28ste partijcongres herkiest Gorbatsjov als secretaris-generaal. |
| 16 juli | Gorbatsjov ontmantelt het staatsmonopolie op radio en tv. |
| 15 oktober | Nobelprijs voor de Vrede voor Gorbatsjov. |
| 19 oktober | De Opperste Sovjet keurt Gorbatsjovs plan goed voor een geleidelijke overgang van een geleide planeconomie naar een vrije markteconomie. |
| 17 november | Gorbatsjov krijgt de ultieme controle over elke beslissing van de uitvoerende macht in de Sovjet-Unie. |
| 20 december | Edward Sjevardnadze neemt ontslag als minister van Buitenlandse Zaken en waarschuwt voor een dictatuur. |
| 25 december | Gorbatsjov verkrijgt de macht om besluiten en resoluties van de federale republieken te annuleren. |
| 26 december | Gorbatsjov krijgt de rechtstreekse controle over de 15 republieken en de nationale economie. Voor het eerst is er een vicepresident, dat wordt op Gorbatsjovs voorstel Gennadi Janajev. |
| 13 januari | Gorbatsjov zet het leger in tegen vreedzame demonstranten voor onafhankelijkheid in de Litouwse hoofdstad Vilnius. Er vallen veertien doden en honderden gewonden. |
| 20 januari | In de Letse hoofdstad Riga doodt het Sovjetleger wederom demonstranten voor onafhankelijkheid. Gorbatsjov ontkent alle verantwoordelijkheid maar weigert de daders te straffen. |
| 22 januari | De Europese Gemeenschap schort de toegezegde voedselhulp aan de Sovjet-Unie op. |
| 30 januari | Gorbatsjov legt de ordehandhaving in alle grote steden in handen van het leger en de strijdkrachten van Binnenlandse Zaken. |
| 17 april | Massale stakingen in Georgië en Wit-Rusland voor loonsverhoging en het ontslag van Gorbatsjov. |
| 12 juni | Boris Jeltsin wordt in vrije verkiezingen tot president van de Sovjet-republiek Rusland gekozen. |
| 17 juli | De leiders van de G7 weigeren de door Gorbatsjov gevraagde miljardensteun. |
| 26 juli | Het Centraal Comité steunt Gorbatsjovs voorstel om de CPSU om te vormen tot een sociaaldemocratische partij. |
| 31 juli | Ondertekening in Moskou van het START-verdrag voor de drastische vermindering van de nucleaire langeafstandsraketten. |
| 19 augustus | Gorbatsjov wordt door een Comité voor de Noodtoestand aan de kant gezet. Belangrijkste spelers in dit comité: Gennadi Janajev (vicepresident), Dimitri Jazov (minister van Defensie), Vladimir Kryuchkov (hoofd van de KGB), Valentin Pavlov (premier) en Boris Pugo (minister van Binnenlandse Zaken). Tot 22 augustus heeft Gorbatsjov huisarrest in zijn vakantiehuis op de Krim. |
| 22 augustus | Onder zware druk, waarin Jeltsin die het leger achter zich weet te krijgen de hoofdrol speelt, treedt het Comité af. Gorbatsjov keert terug maar zijn populariteit en invloed is tanende. Jeltsin heeft hem van het eerste plan verdrongen en breid zijn invloed uit. Verschillende Sovjetrepublieken verklaren zich in de dagen en maanden volgend op de coup onafhankelijk, of willen niet meer onderhandelen over een nieuw Unieverdrag. |
| 8 december | Achter Gorbatsjovs rug wordt het Akkoord van Minsk gesloten. Dit houdt in de oprichting van het GOS door de onafhankelijke republieken Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland. De Sovjet-Unie is hierdoor de facto een lege huls geworden. |
| 26 december | Gorbatsjov treedt af. De Sovjet-Unie houdt de jure op te bestaan. |
Op 21 november 2006 onderging Gorbatsjov in München een operatie aan zijn rechter halsslagader.
Als ex-president wordt hij vaak uitgenodigd als spreker. Zo opende hij op 13 december 2003 een tentoonstelling van Russische schilderkunst in het Groninger Museum.
Gorbatsjov is lid van de Club van Madrid en erelid van de Club van Rome. Op 1 oktober 2008 heeft Gorbatsjov bekend gemaakt in samenwerking met Lebedev een nieuwe partij te stichten. De partij gaat naar verluidt de Onafhankelijke Democratische Partij heten.
 |
| Leiders van de Sovjet-Unie en Rusland |
|---|
|
Sovjet-Unie: Vladimir Lenin - Leon Trotski - Jozef Stalin - Nikita Chroesjtsjov - Leonid Brezjnev - Joeri Andropov - Konstantin Tsjernenko - Michail Gorbatsjov |
| Voorgaande: Tenzin Gyatso (1989) |
Nobelprijswinnaar voor de Vrede |
Eerstvolgende: Aung San Suu Kyi (1991) |