De Nederlandse functie Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie is ingesteld in 2002 bij de samenstelling van het Kabinet-Balkenende I. Deze minister heeft geen eigen departement. Zo'n functie wordt een minister zonder portefeuille genoemd. De staf van deze minister maakt deel uit van het Ministerie van Justitie.
De eerste Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie was Hilbrand Nawijn (Lijst Pim Fortuyn) (juli-oktober 2002)
Bij het aantreden van het tweede kabinet Balkenende nam Rita Verdonk deze functie over. Ten gevolge van een motie van afkeuring die op 13 december 2006 werd aangenomen over het kabinetsbesluit om een door de Tweede Kamer aangenomen motie over een generaal pardon voor asielzoekers niet uit te voeren, besloot het kabinet om de portefeuille Vreemdelingenzaken niet langer door Verdonk te laten uitvoeren. Vreemdelingenzaken werd weer ondergebracht bij de minister van Justitie, Ernst Hirsch Ballin. De portefeuille van Verdonk werd gewijzigd naar Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering. Vervolgens werd minister Ella Vogelaar de minister voor Wonen, Wijken en Integratie. Het integratiebeleid werd - sinds haar aantreden - ondergebracht bij het ministerie van VROM. De justitiële aspecten van het vreemdelingenbeleid werden vanaf dat moment ondergebracht bij staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie.