De term misdrijf heeft in het Belgische en Nederlandse strafrecht verschillende betekenissen.
In het Nederlandse strafrecht is een misdrijf is een relatief zwaar strafbaar feit. Minder zware strafbare feiten heten een overtreding.
De meeste misdrijven staan omschreven in het tweede boek van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht. Daarnaast staan er misdrijven in bijzondere wetten, zoals de Wegenverkeerswet 1994, de Opiumwet, de Wet Wapens en Munitie en de Wet Economische Delicten.
In het dagelijks taalgebruik worden de begrippen misdrijf en overtreding vaak verward. Een strafbaar feit wordt dan in het algemeen met de term misdrijf of overtreding aangeduid.
Zie Strafrecht (Nederland) voor de toepasselijkheid van het Nederlandse strafrecht, de rol van de verschillende rechterlijke instanties, en het opleggen van straffen en maatregelen.
Enkele voorbeelden van misdrijven:
De term "misdrijf" is in het Belgisch strafrecht een overkoepelende term voor alle gedragingen die in strijd zijn met de strafwet. Er zijn, wettelijk vastgelegd, drie soorten misdrijven, ingedeeld op basis van de straffen die op dat misdrijf staan:
| Indeling van de misdrijven en hun straffen in het Belgisch strafrecht | |||
| Misdrijf | Strafmaat | ||
| Overtreding | Op een overtreding staat een politiestraf uitgesproken door de Politierechtbank. Een politiestraf varieert van een geldboete via een werkstraf tot een gevangenisstraf. De geldboete bedraagt €1 tot €25, maar vermenigvuldigd met de variabele strafrechtelijke opcentiemen. Een overtreding kan maximum een werkstraf van 20 tot 45 uur en een gevangenisstraf van 1 tot 7 dagen opleveren. |
||
| Wanbedrijf | Op een wanbedrijf staat een correctionele straf, uitgesproken voor een Correctionele rechtbank. De correctionele straf varieert van een geldboete van 26 Euro en meer (ontzetting, boete, werkstraf) met een gevangenisstraf onder de 5 jaar als hoogste. |
||
| Misdaad | Op een misdaad staat een criminele straf, uitgesproken door het Hof van Assisen. De criminele straf kan bestaan uit een geldboete van 26 Euro en meer (opsluiting, hechtenis, ontzetting, boete) tot een gevangenisstraf van minstens vijf jaar. |
||
Een misdrijf kan van categorie veranderen door correctionalisering of contraventionalisering (zie het stuk over verzachtende omstandigheden).
Daarnaast dient opgemerkt te worden dat dit onderscheid op twee manieren kan maken:
Het onderscheid is van belang voor de procedureregels die gevolgd moeten worden. Een voorbeeld is de duur van de verjaringstermijn waarbinnen de straf gevorderd moet worden: voor overtredingen is dat 6 maand, voor wanbedrijven 5 jaar, voor misdaden 10 of 15 jaar (die termijnen kunnen verlengd worden en maximaal verdubbeld)
Het onderscheid is ook van belang voor een aantal regels van materieel strafrecht: er gelden voor de verschillende categorieën andere regels in verband met onachtzaamheid, deelneming, poging, verjaring van de straf, ...
