|
|
||
|---|---|---|
| Gesproken in: | Noorwegen | |
| Sprekers: | 4.5 miljoen | |
| Rang: | 108 | |
| Taalfamilie | Indo-Europees
|
|
| Alfabet: | Latijns | |
|
|
||
| Officieel in: | ||
| Taalorganisatie: | Språkrådet | |
|
|
||
| ISO 639-1: no (Noors), nb (Bokmål), nn (Nynorsk) , SIL: NRK (Riksmål), NRS (gesproken Noors), NSL (Noorse gebarentaal), RMG (reis-Noors) |
||
|
|
||
Het Noors (norsk) is een Noord-Germaanse of Scandinavische taal met ongeveer 4,5 miljoen sprekers. Het is een officiële taal in Noorwegen.
Het Noors is nauw verwant aan de andere twee vasteland-Scandinavische talen, het Deens en het Zweeds. Deze drie talen zijn onderling redelijk verstaanbaar. Twee andere Scandinavische talen, het IJslands en het Faeröers, zijn niet meer onderling verstaanbaar met het Noors, Zweeds en Deens.
Het Noors heeft twee officiële schrijftalen: Bokmål en Nynorsk, en vele dialecten. Hoewel de meeste dialecten meer op Nynorsk dan op Bokmål lijken, wordt Nynorsk maar door 10 tot 15 procent van de Noren als schrijftaal gebruikt; de rest gebruikt Bokmål.
Anders dan in veel andere landen is het in Noorwegen sociaal geaccepteerd om dialect te spreken. Er is niet zoiets als een "algemeen beschaafd Noors", met uitzondering van het Standard Østnorsk ("standaard oostnoors"), dat echter maar door een zeer beperkt aantal Noren wordt gebruikt. Op televisie en radio wordt vaak een gesproken vorm van één van de twee schrijftalen gehanteerd.
Het Noors wordt geschreven met het Latijnse alfabet, waaraan na de z drie tekens zijn toegevoegd: æ, ø en å. Deze worden gezien als aparte letters. De letters c, q, w, x en z worden nauwelijks gebruikt.
Kenmerkend voor het Noors is de prosodie: het is een toontaal. Er bestaan twee verschillende tonen, en deze kunnen betekenisonderscheidend zijn. De zelfstandige naamwoorden bønder en bønner (de uitspraak is hetzelfde, op de toon of liever het accent na) betekenen respectievelijk "boeren" en "bonen" (het tweede woord kan overigens ook "gebeden" betekenen, afhankelijk van de context).
 Runensteen in een kerkhof in Gran (Oppland) in Noorwegen. Het runenschrift werd gebruikt tot in de Middeleeuwen. |
 Dichter en taalkundige Ivar Aasen stelde in de 19e eeuw de Noorse schrijftaal Nynorsk samen. De taal was gebaseerd op de dialecten van west-Noorwegen. |
 Zie Geschiedenis van het Noors voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Oorspronkelijk werd in alle Scandinavische landen dezelfde taal gesproken: het Oernoords en (vanaf ca. 700) het Oudnoords. Rond 1350, nadat een groot deel van de Noorse bevolking aan een pest-epidemie was bezweken, ontwikkelde zich een aparte Noorse taal, het Middelnoors. Deze taal ging in ca. 1525 over in modern Noors.
Het runenschrift werd gebruikt als schrijftaal tot in de Middeleeuwen, toen het geleidelijk werd vervangen door het Latijnse alfabet.
In 1397 raakte Noorwegen zijn status als zelfstandig koninkrijk kwijt, en in 1536 werd Noorwegen een provincie van Denemarken. Het Deens werd de schrijftaal, de taal van de middenklasse, de ambtenarij, school en kerk. De Noorse taal handhaafde zich echter in de dialecten van het platteland. Vooral in West-Noorwegen behield het Noors zijn eigen karakter.
Nadat Noorwegen in 1814 onafhankelijk werd, ontwikkelden de twee aparte schrijftalen zich in de loop van de 19e eeuw. Het Riksmål ("rijkstaal"), later Bokmål ("boekentaal") genoemd, was gebaseerd op de "beschaafde", verdeenste uitspraak van de elite. Het Landsmål ("landtaal"), later Nynorsk ("nieuwnoors") genoemd, was gebaseerd op de dialecten van West-Noorwegen.
Er ontstond een beweging die één gezamenlijke Noorse taal, het Samnorsk, nastreefde, maar die beweging heeft nooit veel aanhangers gehad. Wel ondergingen beide schrijftalen veel spellingwijzigingen om ze dichter bij elkaar te brengen. De Noren hebben zich er voorlopig bij neergelegd dat er twee Noorse standaardtalen naast elkaar bestaan.
 |
Zie de Noorse (bokmål) uitgave van Wikipedia. |
|
Zie de Noorse (nynorsk) uitgave van Wikipedia. |
| Indo-Europese talen > Germaanse talen > | ||
| Noord-Germaanse talen: | West-Germaanse talen: | Oost-Germaanse talen: |
| Deens | Faeröers | IJslands | Noors | Norn* | Zweeds | Afrikaans | Duits | Engels | Fries | Jiddisch | Luxemburgs | Nederlands | Nedersaksisch | Scots | Bourgondisch* | Gotisch* | Vandaals* | Krimgotisch* |
| * = Uitgestorven taal | ||
