| Geschiedenis van België |
|
..Naar chronologie
|
|
..Naar deelstaat
|
|
..Naar onderwerp
|
|
..Naar provincie
|
|
..Naar voormalige koloniën
|
Met de Oostenrijkse periode in België wordt de tijd tussen 1714 en 1794 bedoeld. In deze tijd was het grootste deel van België een onderdeel van de Oostenrijkse Habsburgse Monarchie.
Inhoud |
Tijdens de Spaanse successieoorlog kwamen de Zuidelijke Nederlanden in handen van Nederlandse troepen. Toch werden de Nederlanden niet herenigd, want met de Vrede van Utrecht (1713) werden zij aan de Oostenrijkse tak van de Habsburgers toegewezen. De Verenigde Provinciën behielden vooralsnog de militaire controle door garnizoenen in de barrièresteden.
Een nieuwe bezetting door Franse troepen tijden de Oostenrijkse successieoorlog (1740-1748) en de Barrièrepolitiek van de Verenigde Provinciën bleven de afkeer tegen de buren in de Zuidelijke Nederlanden onderhouden en dus de interne solidariteit versterken.
In deze eeuw van de Verlichting kan de politiek van de Oostenrijkers in deze gewesten als volgt worden samengevat:
Maar terwijl de eerste twee Oostenrijkse vorsten, Karel VI (1685-1740) en Maria Theresia (1717-1780), hun voorzichtige hervormingen geleidelijk doorvoerden, legde Jozef II (1741-1790) zijn radicale maatregelen in versneld tempo op. Religieuze repressie en centralistische bestuurlijke hervormingen zorgden voor verzet in de leidende klasse. Tegen het weinig diplomatieke optreden van deze verlichte despoot brak in juli 1789 de "Brabantse Omwenteling" uit, indirect een reactie op het afschaffen van de Staten en het herroepen van de Blijde Inkomst. De opstand werd vooral gedragen door de conservatieve Statisten met Hendrik Van der Noot) en Johannes Van Eupen en vond steun binnen de clerus, de adel en de ambachten. Voor een hardere lijn kozen de progressieve Vonckisten van Jan Frans Vonck en Jan-Baptist Verlooy. Gewapende Vonckisten verenigden zich zelfs in het geheime genootschap Pro Aris et Focis. Steun kregen de opstandelingen ook vanuit het Luikse, waar verzet was ontstaan tegen de macht van clerus in het prinsbisdom. Toen een patriottisch legertje van 2800 man onder leiding van generaal Jan Andries Van der Meersch op 27 oktober 1789 te Turnhout een bescheiden overwinning op de Oostenrijkse troepen behaalde, laaide de nationale solidariteit hoog op. Op 11 januari 1790 werd, naar Amerikaans voorbeeld, de "Vereenigde Nederlandsche Staeten" of de "Etats-belgiques-unis" uitgeroepen, met Hendrik Van der Noot als eerste-minister.
De meningsverschillen met de progressisten kregen echter opnieuw de overhand en de "Democraten" van Jan Frans Vonck moesten zelfs het land uitvluchten. In grote tegenstelling dus tot de revoluties, die op datzelfde ogenblik in Frankrijk en in het Prinsbisdom Luik aan de gang waren, was de revolutie in dit gebied behoudend. Er werd zelfs met Oostenrijk onderhandeld over een bepaalde vorm van autonomie.
In februari 1790 werd Leopold II keizer na de dood van zijn broer Jozef. In november van dat jaar, nadat troepen waren vrijgekomen door het einde van een oorlog tegen de Turken, werden zowel de Oostenrijkse Nederlanden als het Prinsbisdom Luik door de Oostenrijkers heroverd. De Statisten, inclusief hun leider Van der Noot, vluchtten grotendeels naar Noord-Brabant en de Vonckisten maakten gebruik van een amnestieregeling.
Hoe kort ook, toch kunnen deze revoluties essentieel genoemd worden voor de Belgische natievorming. Voor de eerste maal in de geschiedenis hadden de bewoners van de verschillende vorstendommen, met inbegrip van het prinsbisdom Luik, zich verenigd en politiek gemobiliseerd onder de leuze van de volkssoevereiniteit (Comité des Belges et Liégeois Unis). De partijvorming was gebeurd volgens lijnen die zouden worden doorgetrokken in de negentiende eeuw: een kerkpartij en een antiklerikale partij. Ook de herhaalde pogingen tot coalitie van Statisten en Vonckisten zouden in de herinnering voortleven. Door een verbinding te maken tussen de Brabantse (zwart-geel) en de Henegouwse (geel-rood) wapenkleuren was een vlag samengesteld.
