.svg){kind=small} Stad Oudenaarde |
|
|---|---|
 ligging binnen het arrondissement Oudenaarde in de provincie Oost-Vlaanderen |
|
| Wapen | Vlag |
 |
 |
| Geografie | |
| Gewest |  Vlaanderen |
| Provincie |  Oost-Vlaanderen |
| Arrondissement | Oudenaarde |
| Geografische ligging | 50°50′N, 3°36′E |
| Oppervlakte | 68,06 km² |
| Bevolking (Bron: NIS) | |
| Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid |
29.050 (01/01/2008) 49,12% 50,88% 427 inw./km² |
| Leeftijdsopbouw 0–19 jaar 20–64 jaar 65 jaar en ouder |
(01/01/2006) 21,50% 58,93% 19,58% |
| Buitenlanders | 1,97% (01/01/2008) |
| Economie | |
| Werkloosheidsgraad | 4,86% (gemiddeld 2007) |
| Gemiddeld inkomen | 14.816 euro/inw. (2005) |
| Politiek | |
| Burgemeester | Marnic De Meulemeester (Open VLD) |
| Bestuur | Open VLD, CD&V/N-VA |
| Zetels Open VLD CD&V/N-VA SAMEN (SP.A+OK) Vlaams Belang Groen! |
29 12 8 6 2 1 |
| Deelgemeenten met postcode | |
| Postcode | Deelgemeente |
| 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 9700 |
Oudenaarde Bevere Edelare Eine Ename Heurne Leupegem Mater Melden Mullem Nederename Volkegem Welden |
| Overige info | |
| Zonenummer | 055 |
| NIS-code | 45035 |
| Politiezone | Vlaamse Ardennen |
| Webadres | www.oudenaarde.be |
Oudenaarde (Frans: Audenarde) is een stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De stad ligt even ten zuiden van Gent en telt ongeveer 28.800 inwoners. Eertijds was de stad in heel Europa bekend om haar wandtapijtenproductie, een nijverheid die haar bloeiperiode meemaakte in de zestiende eeuw, maar nog bleef voortduren tot in de achttiende eeuw. Vandaag wordt de stad wel eens de parel van de Vlaamse Ardennen genoemd.
Inhoud |
Oudenaarde is gesticht aan linkeroever van de Schelde, die lange tijd de grens vormde tussen Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk. In het jaar 1030 gelastte graaf Boudewijn IV van Vlaanderen er een burcht te bouwen. De toren van Oudenaarde (turris Aldenardensis) moest dienst doen als tegenhanger van de vestiging die de Duitse keizer aan de overzijde van de rivier in Ename had laten bouwen. In de dertiende eeuw werd de donjon vervangen door een groter kasteel.
Graaf Filips van de Elzas gaf de stad in 1150 een stadskeure. Langzaamaan ontstonden twee stedelijke vestingen; Oudenaarde op de linker- en Pamele op de rechteroever van de Schelde. Pas in 1558 versmolten beide stadskernen. Oudenaarde verloor zijn versterkingen na de slag bij Bouvines in 1214 en werd ingenomen door Gent in 1383.
De stad is ook de geschiedenis ingegaan als geboorteplaats van Margaretha van Parma. Keizer Karel verwekte in Oudenaarde een kind bij weversdochter Johanna van der Gheynst. Hun kind zou van 1559 tot 1567 als landvoogdes over de Nederlanden regeren.
In 1555 trad Keizer Karel af als heer der Nederlanden. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Filips II. Onder diens terreurregime viel de Oudenaardse wandtapijtenindustrie nagenoeg stil. Dat was in die tijd de belangrijkste bron van inkomsten voor Oudenaarde en bijgevolg waren er in 1556 meer dan achtduizend werklozen in de stad. Met de komst van Alva emigreerden talloze stedelingen naar de Noordelijke Nederlanden. Die toestand duurde voort totdat Alexander Farnese de stad Oudenaarde in 1582 innam. Inmiddels was de Oudenaardse bevolking echter gehalveerd.
In 1658 en in 1667 vielen de Fransen Oudenaarde binnen. Daarop werd in 1668 de vrede van Aken gesloten. De stad werd daarbij aan Frankrijk toegewezen. In het voorjaar van 1684 werd Oudenaarde drie dagen lang vanaf de Kerselareberg onder vuur genomen door het Franse leger. De stad werd toen goeddeels in puin gelegd en zou jaren nodig hebben om deze klap te boven te komen.
Op 11 juli 1708 waren Oudenaarde en omgeving het toneel van een belangrijke veldslag in de Spaanse successieoorlog. Tijdens de slag bij Oudenaarde versloegen de Engelsen en de Hollanders het Franse leger. De Engelsen stonden bij deze veldslag onder leiding van de hertog van Marlborough, die tevens de troepen van prins Eugenius van Savoye en maarschalk Hendrik van Nassau-Ouwerkerk aanvoerde. De Fransen werden geleid door de hertog van Bourgondië.
Op 11 mei 1745 vielen de Fransen Oudenaarde opnieuw binnen tijdens de slag bij Fontenoy. De Oostenrijkers, Engelsen en Hollanders leden toen een nederlaag tegen de Fransen, die door Maurits van Saksen werden aangevoerd.
In de Eerste Wereldoorlog werd tijdens de Slag aan de Schelde van 1 november 1918 onder meer de Sint-Walburgakerk zwaar beschadigd. Daarnaast werden ook de kerken van Bevere, Eine en Heurne bij deze slag vernield. Nadat de geallieerden zich in november 1918 hadden gehergroepeerd, werd Oudenaarde door de Duitsers aangevallen met gifgassen. Ze maakten daarbij veel burgerslachtoffers.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Oudenaarde opnieuw beschoten. De beschadigingen waren toen weliswaar eerder gering. Niettemin duurde het tot het jaar 1949, voordat ook die schade volledig hersteld was.
Tot in de negentiende eeuw werd de stad nog door stadswallen omringd. In de twintigste eeuw werd de binnenstad echter opengebroken. Op het stadsplein werden enkele oude gevelhuisjes gesloopt. Daardoor ontstond de brede doorgang naar de markt. Pas in 2006 werd het „gat in de markt” opnieuw gedicht.
Vroeger kronkelde nog een zijtak van de Schelde door het centrum van de stad. In de jaren vijftig werd die echter goeddeels dichtgegooid. Tot vandaag zijn er echter nog resten van te zien achter de stadsbibliotheek en in het stadspark.
Op het Oudenaardse wapenschild staat een afbeelding van een bril. Volgens een zestiende-eeuwse legende zou Keizer Karel hebben opgedragen om die bril er te zetten. Het verhaal gaat dat toen de keizer Oudenaarde bezocht de stadswachter hem niet had zien aankomen. Een man die de geschiedenis zou ingaan als Hanske de Krijger zou toen in slaap zijn gevallen, omdat hij te veel had gedronken. In werkelijkheid is het embleem in het wapenschild echter geen bril maar een gotische letter A van Audenaerde.
Naast de stad Oudenaarde zelf behoren ook de deelgemeenten Bevere, Edelare, Ename, Heurne, Leupegem, Mater, Melden, Mullem, Nederename, Volkegem en Welden tot de fusiegemeente Oudenaarde. Verder is ook het landelijke gedeelte van de vroegere gemeente Ooike nu een onderdeel van de stad. De dorpskern van Ooike is weliswaar bij de gemeente Wortegem-Petegem gevoegd. Eine, Bevere, Ename, Nederename, Edelare, Leupegem en Volkegem werden al in de fusie van 1964 met Oudenaarde samengevoegd. Heurne, Mater, Melden en Welden volgden in 1971. Ten slotte werden in 1977 ook Mullem en een deel van Ooike met de stad gefuseerd.
| # | Naam | Oppervlakte (km²) |
Bevolking 2001 |
|---|---|---|---|
| I | Oudenaarde | 6.546 | |
| II | Eine | 4.438 | |
| III | Bevere | 3.051 | |
| IV | Ename | 2.731 | |
| V | Nederename | 2.260 | |
| VI | Mater | 2.158 | |
| VII | Leupegem | 1.946 | |
| VIII | Welden | 1.015 | |
| IX | Heurne | 902 | |
| X | Melden | 894 | |
| XI | Volkegem | 609 | |
| XII | Mullem | 454 | |
| XIII | Edelare | 343 | |
| XIV | Ooike | 105 |
Oudenaarde is in de eerste plaats befaamd om zijn stadhuis, dat bekend staat als schoolvoorbeeld van Brabantse laatgotiek. Het stadhuis en de belendende lakenhal werden opgetrokken tussen 1525 en 1536 door de Brusselse bouwmeester Hendrik van Pede. Als bouwsteen diende Balegemse zandsteen, maar bij recente restauratie zijn de sculpturen op de torens vervangen door replica’s in een Noord-Franse steen, die beter bestand zou zijn tegen luchtvervuiling door zure regen. Op de spits van het stadhuis staat een bronzen beeld van de plaatselijke volksheld Hanske de Krijger. Binnenin het gebouw is tegenwoordig een museum ondergebracht, waar wandtapijten en zilverwerk worden tentoongesteld.
De gotische Sint-Walburgakerk werd herbouwd rond het jaar 1150 nadat een eerdere kerk in 1126 deels verwoest werd bij een brand. Aan de oorspronkelijke kerk herinnert thans alleen nog het koor in Scheldegotiek, dat van de ramp gespaard bleef. Omstreeks 1620 bouwde meester Simon de Pape een barokke kapconstructie aan de gotische torenspits. De kooromgang werd uit Doornikse zandsteen vervaardigd, terwijl voor de recentere delen ook Balegemse steen werd gebruikt. De kerk is rijk aan beeldhouwwerken, schilderijen en verdures.
Tegenover de Sint-Walburgakerk ligt de stadsbibliotheek. Dit classicistische bouwwerk dateert uit de achttiende eeuw en wordt soms het „Vleeshuis” genoemd, omdat de Oudenaardse slagersgilde er eertijds haar onderkomen had. Het Vleeshuis werd gebouwd ter vervanging van een oudere overdekte vleesmarkt uit de veertiende eeuw.
Verderop aan de rechteroever van de Schelde staat de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Pamele, die tussen 1234 en 1300 werd opgetrokken door Arnulf van Binche. Het bouwwerk geldt als typevoorbeeld van Scheldegotiek; exemplarisch zijn onder meer de nog zeer romaans aandoende vensters en kooromgang, terwijl de zuilengalerij boven het middenschip al duidelijk gotische kenmerken vertoont. Zeer kunstig zijn ook de hoektorentjes van deze dertiende-eeuwse kerk.
Verder telt de stad vier bruggen over de Schelde. De meest opmerkelijke daarvan is de Ohiobrug in Nederename. Ze werd gebouwd in opdracht van de Amerikaanse staat Ohio als compensatie voor de oorspronkelijke brug, die verwoest werd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Aan weerszijden van het bouwsel staan twee gebeeldhouwde bizons. Daarnaast herinnert in de binnenstad ook een herdenkingszuil voor gevallen Amerikaanse infanteriesoldaten nog aan de Eerste Wereldoorlog. Het monument van Tacámbaro werd dan weer opgericht ter nagedachtenis aan Oudenaardse strijders die sneuvelden tijdens de Franse interventie in Mexico.
Andere bezienswaardigheden zijn onder meer het geboortehuis van Margaretha van Parma en de aanpalende negende-eeuwse Boudewijnstoren, het middeleeuwse begijnhof, de abdij van Maagdendale, het Bisschopskwartier, het Huis de Lalaing, het neoclassicistische Kasteel Liedts en het spoorwegstation in belle époquestijl.
In de deelgemeente Ename hebben archeologen de grondvesten ontdekt van een elfde-eeuwse burcht, een handelsnederzetting en een benedictijnenabdij. De Schelde was in de middeleeuwen de grens tussen Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk en de Duitse keizer Otto III had te Ename een vestiging aangelegd als bastion tegen het Franse Rijk. In 1504 werd de vestiging vernietigd en bij Vlaanderen ingelijfd. Op de oude stad Ename werd toen een klooster gebouwd. Ook bij de restauratie van de nabijgelegen Sint-Laurentiuskerk zijn reeds opzienbarende vondsten gedaan, zoals een persoonlijke loge van de Duitse keizer.
In Oudenaarde zijn er meer dan honderd beschermde monumenten. Een daarvan staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO, namelijk het het stadhuis als een van de belforten in België en Frankrijk. Het Begijnhof, als een van de Vlaamse begijnhoven is niet geklasseerd.
In de Oudenaardse deelgemeente Edelare ligt het bedevaartsoord Kerselare ter ere van Onze-Lieve-Vrouw. Van oudsher beheert de parochie Pamele dit bedevaartsoord. Sinds 1953 wordt er jaarlijks op Hemelvaartsdag een autowijding gehouden en is er een kermis waar gedroogde wijting en de plaatselijke snoep (lekkies) worden verkocht.
Oudenaarde is bekend om zijn bruine bieren. Plaatselijke bieren zijn onder meer Cnudde, Ename, Felix, Liefmans en Roman. Hoewel de meeste Oudenaardse brouwerijen tegenwoordig door grotere concerns zijn overgenomen, wordt het bier nog steeds in Oudenaarde gebrouwen.
De Ronde van Vlaanderen doet elk jaar Oudenaarde aan. Onder meer de beroemde Koppenberg ligt in de Oudenaardse deelgemeente Melden. Oudenaarde heeft overigens een museum dat gewijd is aan de Ronde van Vlaanderen en aan de wielersport in het algemeen.
Oudenaarde ligt op het kruispunt van de N8 tussen Kortrijk en Brussel en de N60 tussen Gent en Ronse. De stad beschikt over twee spoorwegstations. Het hoofdstation ligt op grondgebied van de deelgemeente Bevere en daarnaast is er nog een kleiner station in de deelgemeente Eine. Bovendien ligt Oudenaarde aan de Schelde, die de stad verbindt met de havens van Antwerpen, Gent en Terneuzen.
Op Oudenaards grondgebied bevinden zich enkele industrieterreinen, waar verschillende internationale bedrijven gevestigd zijn. Die zijn van groot belang voor de werkgelegenheid in de regio. Daarnaast telt Oudenaarde ook enkele honderden midden- en kleinbedrijven. De stad is van oudsher bekend om haar textielnijverheid. Die industrie houdt stand tot vandaag.
Tegenwoordig is ook toerisme een belangrijke bron van inkomsten voor Oudenaarde. De stad verlaat zichzelf daarbij graag op haar rijk cultureel erfgoed en haar landelijke omgeving in de Vlaamse Ardennen. Oudenaarde beroemt zichzelf erop de tweede cultuurstad van de provincie te zijn. Na Gent beschikt Oudenaarde immers over de meeste historische gebouwen in Oost-Vlaanderen.
| Burgemeester | Partij | Termijn |
|---|---|---|
| Edouard Liefmans | Liberaal | 1831 - 1844 |
| Henri Liefmans | Liberaal | 1844 - 1850 |
| Victor Liefmans | Liberaal | 1863 - 1877 |
| Auguste Devos | Katholiek | 1877 - 1880 |
| Paul Raepsaet | Katholiek | 1890 - 1918 |
| Robert Doutreligne | Katholiek | 1918 - 1921 |
| Léon Thienpont | Katholiek | 1921 - 1951 |
| Maurice Santens | CVP | 1951 - 1968 |
| Joseph Thienpont | CVP | 1968 - 1983 |
| Jan Verroken | CVP | 1983 - 1988 |
| Lieven Santens | CVP | 1988 - 2000 |
| Marnic De Meulemeester | VLD | 2000 - heden |
Zuid-Oost-Vlaanderen is een streek waar de VLD traditioneel een grote aanhang heeft. Ook in Oudenaarde levert die partij tegenwoordig de burgemeester. Op dit ogenblik is dat Marnic De Meulemeester. Toch was de CVP er lange tijd de grootste partij. Zo haalde de partij er bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1976 nog 41,7 procent van de stemmen. De liberale PVV haalde bij die verkiezingen 37,4 procent. Zoals op veel plaatsen in Vlaanderen daalde het stemmenaantal van de christendemocraten geleidelijk aan, maar pas in 2000 toen de liberalen ook elders in Vlaanderen een grote doorbraak meemaakten, werd de VLD de grootste partij van Oudenaarde. Bij die verkiezingen haalde de VLD 37,4 procent, terwijl de CVP toen zakte naar 27 procent. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 bleef de VLD de grootste partij met 36,5 procent van de stemmen. Hoewel de christendemocraten elders in Vlaanderen bij die verkiezing veel vooruitgang boekten, zakte het stemmenaantal van de CD&V in Oudenaarde verder weg naar 25 procent. De socialistische partij doet het in Oudenaarde doorgaans minder goed. Bij de verkiezingen van 1976 scoorde de SP er slechts 16,5 procent van de stemmen. Onder de naam Samen steeg het stemmenaantal van de socialisten naar 24,5 procent bij de verkiezingen van 2000, maar in 2006 zakte de partij terug naar 20 procent. De partij Vlaams Blok haalde in 2000 nog 5,7 procent van de stemmen, terwijl haar opvolger Vlaams Belang naar 8,8 procent opklom in 2006. Het stemmenaantal van de Vlaamse groenen steeg van 5,4 procent in 2000 naar 7,6 procent in 2006.
Oudenaarde is de hoofdplaats van een gerechtelijk arrondissement en heeft een eigen gerechtsgebouw en gevangenis. De huidige procureur van het parket van Oudenaarde is Herman Daens.
Het Oudenaards is een Oost-Vlaams dialect. In de buurt van Oudenaarde loopt een isoglosse tussen de „zuiver” Oost-Vlaamse dialecten en de overgangsdialecten tussen Oost- en West-Vlaams. Het hoeft dan ook weinig betoog dat Oudenaards dichter bij het West-Vlaams staat dan bijvoorbeeld het Gents. Zoals in de meeste Oost-Vlaamse dialecten is ook de invloed van het Frans bijzonder groot.
Typerend voor het Oudenaards zijn onder meer de verkleinwoorden op -ie, zoals in bientjie (beentje), kiekie (kipje) of petie (ventje). Ook de voornaam van de Oudenaardse dichter Jotie T’Hooft is in wezen zo’n verkleinwoord. De Brakelse auteur Isidoor Teirlinck (1851-1934) tekende veel van de Oudenaardse dialectwoordenschat op in zijn Zuid-Oostvlaandersch Idioticon (1908-1924).
Arras (Frankrijk)
Bergen op Zoom (Nederland)
Buzău (Roemenië)
Castel Madama (Italië)
Coburg (Duitsland)
Hastings (Verenigd Koninkrijk)
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Oudenaarde van Wikimedia Commons. |
| Gemeenten in de provincie Oost-Vlaanderen | |
|---|---|
|
Aalst · Aalter · Assenede · Berlare · Beveren · Brakel · Buggenhout · De Pinte · Deinze · Denderleeuw · Dendermonde · Destelbergen · Eeklo · Erpe-Mere · Evergem · Gavere · Gent · Geraardsbergen · Haaltert · Hamme · Herzele · Horebeke · Kaprijke · Kluisbergen · Knesselare · Kruibeke · Kruishoutem · Laarne · Lebbeke · Lede · Lierde · Lochristi · Lokeren · Lovendegem · Maarkedal · Maldegem · Melle · Merelbeke · Moerbeke · Nazareth · Nevele · Ninove · Oosterzele · Oudenaarde · Ronse · Sint-Gillis-Waas · Sint-Laureins · Sint-Lievens-Houtem · Sint-Martens-Latem · Sint-Niklaas · Stekene · Temse · Waarschoot · Waasmunster · Wachtebeke · Wetteren · Wichelen · Wortegem-Petegem · Zele · Zelzate · Zingem · Zomergem · Zottegem · Zulte · Zwalm |
