Pieter Aertsen (Amsterdam, circa 1508-1509 — aldaar, 1575) was een Nederlands kunstschilder.
Over het leven van Aertsen is veel bekend, dankzij Karel van Mander. Pieter Aertsen (bijgenaamd Lange Pier of Pietro il Lungo) trok op 18-jarige leeftijd naar de Zuidelijke Nederlanden. In 1542 werd hij burger van Antwerpen, waar hij tot 1555-1556 woonde. Tijdens zijn eerste jaren in Antwerpen maakte Aertsen vooral altaarstukken. Al gauw begon hij ook scènes uit het boerenleven te schilderen en maakte hij naam met het schilderen van marktscènes en keukenstukken, met realistische afbeeldingen van fruit, brood, keukenvoorwerpen, ... Na deze periode in Antwerpen keerde hij terug naar Amsterdam en werd er opnieuw poorter.
Aertsen schilderde vooral stillevens en genrestukken, die zich voor een groot deel afspelen in het boerenmilieu, bijvoorbeeld De Kokkin (1559) (Brussel, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten). Daarnaast schilderde hij ook religieuze voorstellingen. De altaarstukken voor de Amsterdamse Oude Kerk en de Nieuwe Kerk werden vernield tijdens de Beeldenstorm. Vaak wist hij verschillende genres te combineren, zodat hij bijvoorbeeld religieuze onderwerpen schilderde die op de achtergrond staan van een schilderij waarvan de voorgrond wordt beheerst door een stilleven, zoals op Stilleven (1552) (Wenen, Kunsthistorisches Museum) en Christus op bezoek bij Maria en Martha. Hiermee bevond hij zich op de scheidslijn tussen Middeleeuwse en renaissancistische kunst. Zijn beroemdste werk hangt in Uppsala. Het stelt een slagerij voor, met op de achtergrond de vlucht naar Egypte.
Pieter Aertsen is een pionier in de stilleven- en genreschilderkunst net omwille van deze ongewone combinaties. Aertsen is ook van belang omdat hij Venetiaanse voorbeelden combineerde met Hollandse schilderkunst. Aertsen was een van de beroemdste schilders uit zijn tijd. Al aan het begin van de 17e eeuw was er veel vraag naar zijn werk. Het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam bezit vier van zijn werken.
Aertsen stond aan het hoofd van een lange dynastie van schilders, waarvan de meest getalenteerde zijn neef en leerling Joachim Beuckelaer was, die zijn stijl overnam en verder ontwikkelde. Ook Aertsens zonen, Pieter Pietersz en Aert Piertsz waren schilder.
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
Schilderkunst van A tot Z, MPI Books, Amstelveen, 1997, p. 11 |
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Pieter Aertsen van Wikimedia Commons. |