Wikipedia:Uitgelicht/april

Op 1 april verloor Alva zijn bril...
Den Briel is de oude naam van Brielle, een stad op het Zuidhollandse eiland Voorne. In 1572 werd de stad ingenomen door de watergeuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, waarbij de veerman Koppelstock een belangrijke rol vervulde. Dit historisch feit wordt gezien als het eigenlijke begin van de opstand tegen Filips II en zijn gouverneur Alva. In Brielle wordt dit ieder jaar op 1 april gevierd. (Lees verder)

Single European Sky (SES) of Enkel Europees Luchtruim is een project van de Europese Commissie om van het gefragmenteerde Europese luchtruim een enkel geheel te maken. Het project is een dossier van de afdeling Luchtverkeersleiding en Luchthavens. De doelstellingen zijn het verhogen van veiligheid, efficiëntie en capaciteit voor de luchtvaart, het reduceren van fragmentatie en complexiteit van het luchtruim en het kader instellen voor systeemmodernisering. (Lees verder)

Fijn stof, ofwel in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 micrometer, maakt deel uit van de luchtvervuiling en heeft een ongunstig effect op de gezondheid van mensen.

Fijn stof blijft in de lucht zweven en bestaat uit deeltjes van verschillende grootte, van verschillende herkomst, en dus met een verschillende chemische samenstelling. Het is niet bekend welke stofdeeltjes schadelijk zijn voor de gezondheid, maar dat fijn stof erg schadelijk is, is wel bekend. Daarnaast is er recent aandacht gekomen voor deze vorm van luchtvervuiling in de discussie over mondiale zonsverduistering, omdat deze zelfs gevolgen zou kunnen hebben voor het klimaat. (Lees verder)

Europa is qua oppervlakte het op één na kleinste continent van de wereld. In totaal bestrijkt het een gebied van 10.400.000 km². Het is slechts een fractie groter dan het continent Australië. In oost-westrichting zijn de uitersten IJsland en Nova Zembla, in noord-zuidrichting zijn dat Frans Jozefland en Kreta, of eigenlijk het nog iets zuidelijker gelegen Gavdos. Feitelijk bestaat het werelddeel uit twee grote schiereilanden: Scandinavië en Europa (heel soms aangeduid als het "Europese Schiereiland") en het Russische deel dat op het continent zelf ligt. Het schiereiland Europa is iets groter dan het Arabisch Schiereiland en vertakt op zijn beurt weer in kleinere schiereilanden zoals het Iberische (Spanje en Portugal), het Apennijnse (de 'laars' van Italië), de Balkan (Griekenland) en Jutland (Denemarken). (Lees verder)

De Friese Admiraliteit was één van de vijf Nederlandse Admiraliteiten ten tijde van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deze Admiraliteiten waren verantwoordelijk voor het uitrusten en bemannen van schepen. De Friese Admiraliteit werd opgericht op 6 maart 1596 te Dokkum en ontbonden toen de Franse tijd in Nederland aanbrak. In de Engels-Nederlandse Oorlogen vocht de Admiraliteit mee in verschillende belangrijke zeeslagen. (Lees verder)

Benito Juárez was een negentiende-eeuwse president van Mexico. Hij was van oorsprong een Zapoteeks indiaan en was daarmee de eerste president met een volledig Indiaanse achtergrond. Juárez stond bekend als een liberale hervormer. Hij schreef een nieuwe grondwet, waarin kerk en staat strikt gescheiden werden. Van 1861 tot 1867 leidde hij de republikeinse regering in de strijd tegen de Fransen en de troepen van keizer Maximiliaan. Na zijn overwinning liet Juárez deze executeren, tot groot genoegen van veel Mexicanen omdat op deze manier werd duidelijk gemaakt dat het Amerikaanse continent geen bemoeienis van buitenaf duldde. (Lees verder)

Een mysteriecultus (Oudgrieks: ὄργιον / órgion; τελετή / teletê; μύστηριον / mústêrion) is een geheime eredienst voor één of meerdere godheden, waaraan enkel ingewijden (μύσται / mústai) kunnen deelnemen.

Tot de mysteriecultussen in het oude Griekenland behoren onder andere de Mysteriën van Eleusis, de Samothrakische mysteriën, de Dionysuscultus, Orphische Mysteriën, in Rome de Mithrascultus en in het Oude Egypte de Isiscultus. Zij benadrukken het bovennatuurlijke, kennen begrippen als zonde, boete en reiniging en hebben het karakter van een geheime leer. Ze hebben invloed gehad op de filosofieën van Pythagoras, Plato en het neoplatonisme.

In het kader van de mysteriën werden rituelen voltrokken, meestal met het doel om de vroomheid van de ingewijden te bevorderen en de verhouding tussen de vereerde godheid en de gelovige opnieuw te bevestigen. Het was de ingewijden op straffe des doods verboden te spreken over de voltrokken cultushandelingen. (Lees verder)

Nieuw-Amsterdam was de 17e-eeuwse versterkte nederzetting in de provincie Nieuw-Nederland die later zou uitgroeien tot wat nu de stad New York is. De provincie Nieuw-Nederland en de citadel waarin Fort Amsterdam was gevestigd, zijn respectievelijk in 1624 en 1625 gesticht. Fort Amsterdam was bedoeld om te dienen als hoofdzetel van de Nederlandse kolonisten die daar onder andere de bonthandel moesten ontwikkelen voor de West-Indische Compagnie. Nieuw-Amsterdam groeide uit tot de grootste Nederlandse koloniale nederzetting in Noord-Amerika en bleef in Nederlandse handen tot november 1674, toen het uiteindelijk aan de Engelsen werd afgestaan bij de Vrede van Westminster. lees verder

Een klaring of clearance is in de luchtvaart een individuele gerichte boodschap met toelating, eventuele informatie en instructies van de luchtverkeersleiding, die een vlucht een deel van haar geplande vliegroute toegewezen verklaart. De piloot of boordcommandant mag op eigen verantwoordelijkheid dit toegewezen deel van het eigen vliegplan afleggen, met inachtname van de geldende regels en procedures die ervoor gelden en doet dit onder medeverantwoordelijkheid van de luchtverkeersleider die instaat voor de klaring die hij geeft. Het is ongeveer zoals op een besneeuwde baan, waar de sneeuwruimer ervoor zorgt dat een gedeelte vrij is, terwijl de automobilist zich daarop kan begeven mits eigen regels in acht te nemen. Het verschil is dat de automobilist daarbij zelf moet instaan voor zijn afstand tot andere voertuigen, terwijl een klaring in de luchtvaart automatisch inhoudt dat er op dat deel van de route geen ander verkeer voor zal komen. (Lees verder)

De Routemaster is de wereldberoemde Londense rode dubbeldeksbus. Kenmerkend aan de Routemaster ten opzichte van andere Londense dubbeldeksbussen is de open achterkant waar passagiers makkelijk in en uit kunnen stappen. Ook is aan de achterkant een conducteur aanwezig. De buschauffeur hoeft zich hierdoor niet met kaartcontrole bezig te houden. De bus werd geïntroduceerd op 8 februari 1956 en werd ingezet tot eind 2005. Hierna rijden er echter nog steeds rode dubbeldeksbussen in Londen, alleen niet meer van het Routemaster-type. (Lees verder)

Het Concertgebouw is een concertzaal in Amsterdam. Het is gelegen in het stadsdeel Oud-Zuid aan de Van Baerlestraat, ten zuid-westen van het Museumplein. Vaste bespeler van het Concertgebouw is het Koninklijk Concertgebouworkest, dat in 1888 werd opgericht naar aanleiding van de nieuw opgezette concertzaal. Tijdens het eeuwfeest in 1988 verkreeg het orkest het predicaat Koninklijk.

In 1883 startte de bouw van het Concertgebouw. Het werd gebouwd in een lege polder in de gemeente Nieuwer-Amstel, net buiten Amsterdam. De architect was Dolf van Gendt (1835-1901), die zich liet inspireren door het Neues Gewandhaus in Leipzig. Na een kleine drie jaar, in 1886, was de bouw van het Concertgebouw voltooid. Pas na ruim een jaar na de voltooiing, kon op woensdag 11 april 1888 het Concertgebouw feestelijk worden geopend. Het Concertgebouworkest met 120 muzikanten en een koor met ruim 500 zangers onder leiding van chef-dirigent Willem Kes (1856-1934) bracht muziek van onder andere Wagner, Händel, J.S. Bach en Van Beethoven ten gehore. (Lees verder)

De wilde narcis (Narcissus pseudonarcissus) is een narcis die oorspronkelijk voorkomt in weilanden, bossen en op rotsige plekken. De wilde variant staat op de rode lijst als zeer zeldzaam en sterk afgenomen. Tegenwoordig wordt de plant veelvuldig gekweekt en wordt vaak verwilderd aangetroffen. De bladeren en de bloemstengel ontspringen uit een bol. Deze bol is giftig. Wilde narcissen worden 20 tot 35 cm lang. De wilde narcis bloeit alleenstaand. De plant bloeit in het voorjaar: van maart tot mei. (Lees verder)

James Ensor (13 april 1860 - 19 november 1949) was een Vlaams kunstschilder, afkomstig uit Oostende. Hij wordt algemeen erkend als de belangrijkste vernieuwer van de moderne kunst in België. Maskers vormen een belangrijk onderdeel van Ensors latere oeuvre. Er ontstond een conflictsituatie tussen hem en de maatschappij, zodat hij sterk geladen beelden gebruikt, zoals maskers, skeletten, de dood, carnaval en travestieten om die maatschappij voor schut te doen staan. 1929 was het gloriejaar voor Ensor toen zijn grootste en belangrijkste retrospectieve werd georganiseerd in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel. (Lees verder)

De RMS Titanic was de tweede uit een drietal luxe superliners, die een groot deel van het transatlantisch verkeer moesten verwerken. De Titanic was eigendom van de White Star Line-rederij en werd gebouwd in Belfast. Ten tijde van haar eerste reis was ze het grootste passagiersschip ter wereld, en samen met haar zusterschepen het grootste door de mens gemaakte bewegende object ooit. Op 14 april 1912, tijdens de eerste reis, kwam ze in botsing met een ijsberg; een deel van de stuurboordzijde werd op verscheidene plaatsen doorboord, en binnen drie uur was het schip gezonken. Ruim vijftienhonderd opvarenden kwamen om het leven. (Lees verder)

Onder Oud-Egyptische muziek verstaan we de muziek die de Egyptenaren in de Egyptische oudheid uitvoerden op feesten en tijdens vereringen van farao's en goden. Er is in het Oude Egypte geen muziek genoteerd, maar uit het instrumentengebruik is goed te zien dat vooral het ritme een belangrijk onderdeel uit de kunstvorm was. De melodie werd gezongen, terwijl instrumenten als de harp, de fluit en veel percussie het ritme bepaalden. Ook handgeklap was een erkend onderdeel uit de oude muziek. Het sistrum, voorloper van de tamboerijn, was een typisch Egyptisch instrument. (Lees verder)

Archeologie (Grieks: αρχαιος – oud, uit oude tijden, λόγος – leer) of oudheidkunde is de wetenschap die door bestudering van materiële overblijfselen uit het verleden inzicht tracht te krijgen in oude culturen; hun ontwikkeling, hun wederzijdse beïnvloeding, enz. De archeologie kent een praktische kant (veldwerk; het verrichten van opgravingen) en een theoretische kant (analyse, datering en conservering van het vondstmateriaal, het op grond van vondsten opstellen, verbeteren en/of bevestigen van theorieën, enz.). Onterecht wordt de archeoloog soms gezien als een (schat)graver, hij is bovenal een deskundige, vaardig in het verrichten van wetenschappelijk onderzoek. (Lees verder)

Expo 58 was een wereldtentoonstelling in de Belgische hoofdstad Brussel. Ze vond plaats van 17 april tot 19 oktober 1958 in het Heizelpark. Ze stond volledig in het teken van het geloof in vrijheid en vooruitgang, dat zo kenmerkend was voor de jaren vijftig en zestig.

Een bekend overblijfsel is het Atomium, een stalen constructie opgebouwd uit negen gigantische bollen die samen een 165 miljard keer uitvergroot ijzeratoom uitbeelden. Meer dan 42 miljoen mensen bezochten de wereldtentoonstelling. (Lees verder)

Een inktpatroon, ook wel inktcartridge genoemd, is een uitneembaar en vervangbaar onderdeel van een inkjetprinter. In tegenstelling tot een matrixprinter (of ook naaldprinter genoemd) die gebruik maakt van een inktlint en tot een laserprinter die met een toner werkt. Een inktpatroon bevat één of meerdere reservoirs met inkt, elektronische contacten en eventueel een geïntegreerde schakeling voor de communicatie met de printer. Er zijn veel soorten inktpatronen omdat vrijwel elk merk een ander formaat hanteert. (Lees verder)

Leonardo da Vinci (15 april 1452 - 2 mei 1519) was een beroemde Italiaanse architect, uitvinder, ingenieur, beeldhouwer, schrijver en schilder uit de Renaissance. Hij wordt wel gezien als het schoolvoorbeeld van de 'uomo universale' en als genie. Leonardo is bekend vanwege schilderwerken als de Mona Lisa en de muurschildering Het Laatste Avondmaal, zijn studies van de anatomie, het vliegen van vogels en vele andere onderwerpen. Gedurende zijn hele leven had hij het plan om een grootse encyclopedie te maken op basis van tekeningen. (Lees verder)

De Kanaänitische mythologie is wat overblijft van het religieus systeem dat tijdens en voor het Neolithicum en nog deels tot in de IJzertijd werd in acht genomen door de archaïsche autochtone bevolking in de Levant, meer bepaald Kanaän. Er was veel overeenkomst met de Anatolische mythologie en beide waren sterk beïnvloed door de oeroude Mesopotamische mythologie. Deze mythologieën waren geaxeerd op de Moedergodincultus en vertoonden in de loop van de geschiedenis een neiging tot polytheïsme. In de huizen van de steden vereerden burgers de Godin middels hun huisgoden die er, symbolisch, typische aspecten van weergaven. Het pantheon bleef dan ook eerder beperkt. Het was meer een kwestie van namen en functies van hetzelfde goddelijke principe. Later werden onder druk van volkeren van buitenaf ook mannelijke goden toegevoegd. (Lees verder)

Ruud van Nistelrooy is een Nederlandse voetballer en international. Hij begon met voetballen bij de plaatselijke amateurclub "Nooit Gedacht" in Geffen. In de zomer van 1998 contracteert PSV hem voor 5 jaar. In april 2001 wordt hij, na herhaalde blessures, gekocht door Manchester United voor 30,4 miljoen euro. In 2006 wordt hij na een meningsverschil met de trainer verkocht aan Real Madrid voor 15 miljoen euro. Hij heeft tot nu toe gespeeld in 54 interlands, scoorde hierbij 28 doelpunten en is driemaal op rij verkozen tot beste voetballer van het jaar. (Lees verder)

De Minoïsche beschaving heerste in Knossos en op het eiland Kreta van ongeveer 3000 v.Chr. tot ongeveer 1400 v.Chr. en ging vooraf aan de Myceense en de klassieke Griekse beschaving. Vele Griekse mythen en legenden zijn op de Minoïsche beschaving terug te voeren zoals de legende van de Minotaurus in het labyrint van Knossos. De benaming Minoïsch werd op basis daarvan door de archeoloog die in belangrijke mate tot de herontdekking van deze beschaving heeft bijgedragen (Arthur John Evans) voorgesteld. Hoe de Minoïsche bevolking zichzelf noemde is niet bekend, maar wel is geweten dat zij in het Oude Egypte keftioe genoemd werden. Ook in de Bijbel komt een naam Kaftor voor, die op het eiland Kreta betrekking heeft. (Lees verder)

William Shakespeare (geboren april 1564) was een Engels toneelschrijver en dichter. Hij wordt door velen gezien als de beste schrijver die Engeland ooit heeft voortgebracht. Shakespeare schreef tragedies en komedies. Daarnaast schreef hij 154 sonnetten en een aantal langere gedichten. (Lees verder)

Een paard van Troje is een gewenste zaak die ergens met plezier wordt binnengehaald, maar waarin een ongewenste lading is verborgen. De oorsprong van de term ligt in de verhalen van de Trojaanse Oorlog.

Omdat de Grieken er maar niet in slaagden de stad Troje in te nemen zochten ze hun toevlucht tot een list. Ze bouwden een reusachtig houten paard waarin soldaten zich verschansten. Dit paard werd 's avonds voor de poort achtergelaten en 's nachts door de Trojanen binnengehaald. Later die nacht kwamen de Griekse soldaten te voorschijn en openden de poort voor hun kompanen. De verovering van Troje was hierdoor een feit. Aan de historische correctheid van het Paard van Troje wordt grondig getwijfeld. Historici menen dat het paard één van de hersenspinsels is van de auteur die enkel zijn dichterlijke vrijheid gebruikte en niet probeerde de waarheid na te streven. (Lees verder)

De chemische structuur van DNA, een dubbele helix, werd in 1953 ontdekt door Rosalind Franklin, die gelijktijdig met James D. Watson en Francis Crick aan het onderzoek werkte. Op 25 april 1953 verscheen een artikel in het tijdschrift Nature van Francis Crick en James D. Watson: 'A structure for Deoxyribose Nucleic Acid'. Hierin presenteerden zij hun hypothese over de structuur die DNA normaliter in chromosomen heeft. In 1962 kregen Watson en Crick voor deze ontdekking de Nobelprijs voor de Geneeskunde samen met Maurice Wilkins. Rosalind Franklin was al overleden en kwam daarom niet meer in aanmerking, hoewel zij een belangrijke bijdrage aan de ontrafeling heeft geleverd door toepassing van de röntgendiffractietechniek. (Lees verder)

De kernramp van Tsjernobyl vond plaats op 26 april 1986, nabij de Oekraïense plaats Tsjernobyl. Tijdens een test met deze kernreactor raakte het koelwater aan de kook. Hierop trad een mechanisme in werking waardoor de energieproductie tien keer zo groot werd en uiteindelijk een radioactieve stofwolk in de atmosfeer terecht kwam. Rond 2 mei bereikte de radioactieve wolk Nederland en België. Deze fallout van het ongeluk zou over een groot deel van Europa trekken. In Nederland konden verse groenten en melk niet geconsumeerd worden. (Lees verder)

Samuel Finley Breese Morse (27 april 1791 – 2 april 1872) was een uitvinder en kunstschilder uit de Verenigde Staten.

Samuel Morse werd geboren in de Amerikaanse plaats Charlestown in de staat Massachusetts. Eerst studeerde hij rechten, later werd hij kunstschilder. Pas later raakte hij geïnterresseerd in de elektrotechniek. Bij zijn experimenten met een telegraaftoestel ontwierp hij in 1835 de morsecode voor communicatie.

Hij overleed op 80-jarige leeftijd in New York (Lees verder)

Een formicarium of mierenboerderij is een bepaald type terrarium, waarin mieren gehouden worden. Het is in feite een kunstmatig mierennest. Het kan op verscheidene wijzen gebouwd worden, afhankelijk van de mierensoort. Zo zijn er gipsen nesten, ytong nesten of glazen nesten. Deze laatste worden minder gebruikt, omdat de mieren de neiging hebben de wanden met zandkorrels te bekleven, waardoor men het nest niet meer gade kan slaan. Uit voorzorg hiertegen wordt het nest doorgaans verduisterd. De naam is afkomstig van het geslacht Formica, waaronder ook de meeste Nederlandse en Belgische mieren vallen. (Lees verder)

Beltane, Beltain, Beltaine of Bealtuinnis is een vruchtbaarheidsfeest dat deel uitmaakt van de cultuur van de Kelten in Ierland en Schotland, (maar niet op dezelfde wijze bekend is van andere Kelten, hoewel ook die lentefeesten hielden). Het begint op 30 april, aan de vooravond van 1 mei, ter ere van de god van leven en dood Bel of Belenos. Tegenwoordig wordt het ook gevierd door neopaganistische Wiccans en aanhangers van de Keltische Spiritualiteit, die er elementen van de Germaanse meiviering aan hebben toegevoegd. 1 mei wordt in het Schots-Gaelisch nog steeds Latha Buidhe Bealltainn genoemd, en de meimaand heet in het Iers-Gaelisch Bealtaine. (Lees verder)

Koninginnedag is een nationale feestdag in Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba en wordt sinds 1949 gevierd op 30 april (voorheen 31 augustus, de verjaardag van koningin Wilhelmina). De dag wordt gevierd met verschillende festiviteiten (ook op de voorafgaande 'koninginnenacht') en een vrijmarkt.
Sinds 1980 wordt in jaren waarin Koninginnedag op een zondag valt (bijvoorbeeld in 2006), de dag op zaterdag 29 april gevierd. Hiervoor werd koninginnedag gevierd op 1 mei als het op een zondag viel. (Lees verder)