Wikipedia:Uitgelicht/februari

De 2CV, het 2PK'tje, geit (in Vlaanderen) of (lelijke) eend (in Nederland) is een auto van de Franse autofabrikant Citroën. De afkorting staat voor 'deux Chevaux Vapeur', wat twee stoompaarden betekent. 'Chevaux Vapeur' is een Franse maat voor de berekening van de wegenbelasting. De 2CV werd gebouwd tussen 1948 en 1990. In die periode zijn er zo'n 5 miljoen van gebouwd. Het uiterlijk van de 2CV werd ontworpen door Flaminio Bertoni, die ook verantwoordelijk was voor het uiterlijk van de Citroën ID/DS en de Traction Avant. (Lees verder)

Shorttrack is een vorm van hardrijden op een ijshockeybaan. In tegenstelling tot het langebaanschaatsen is de tijd van een rijder niet van belang. Vier tot zes rijders starten tegelijk en de rijder die als eerste finisht wordt als winnaar aangewezen. Naast techniek en conditie hebben shorttrackers ook behendigheid, tactiek en acceleratievermogen nodig. De afstanden die verreden worden zijn de 500 (4 ½ ronde), 1000 (9 ronden) en 1500 meter (13 ½ ronde). Shorttrack staat bekend om spectaculaire inhaalacties, waarbij onder meer binnendoor en buitenom ingehaald wordt, vaak met de hand aan het ijs in de bochten. (Lees verder)

De heilige Agatha, ook wel Agaat of Agathe, (Grieks: ΑΓΑΘΑ) (Catania, 225 - aldaar, 5 februari 251) is een door de rooms-katholieke Kerk heilig verklaarde martelares. Door de christenvervolgingen ten tijde van keizer Decius werd haar leven vroegtijdig ten einde gebracht. De heilige Agatha is één van de bekendste heiligen in Europa; haar naam staat samen met, onder andere, de heilige Agnes, de heilige Cecilia en de heilige Lucia in de eerste Rooms-katholieke lijst van heiligen. De naam Agatha is een Latijnse vorm van het Griekse woord αγαθος (uitgesproken als: "agathos") wat de goede betekent. (Lees verder)

Nanotechnologie is de techniek die het mogelijk moet maken te werken met deeltjes in de orde van grootte van een nanometer, één miljardste meter. Dit is de gemiddelde schaal van atomen en moleculen. De term werd bekend door de publicatie van K. Eric Drexlers boek The Engines of Creation: The coming era of nanotechnology uit 1986. Het basisidee achter nanotechnologie is dat het mogelijk moet zijn, als de chemische samenstelling en het driedimensionale bouwplan van een stof bekend is, deze stof te maken door de juiste bouwstenen op de goede plaats samen te voegen. (Lees verder)

Maharishi Mahesh Yogi was de grondlegger van de transcendente meditatie. Hij werd in 1917 geboren in Madhya Pradesh (India) en woonde van 1990 tot aan zijn dood in 2008 in Vlodrop, in de Nederlandse provincie Limburg. "De Maharishi", die werd geboren als Mahesh Prasad Varma, ging nadat hij zijn graad in de natuurkunde had behaald, van 1940 tot 1953 in de leer bij Swami Brahmananda Saraswati. In de jaren zestig en zeventig werd Maharishi Mahesh Yogi een icoon van de heersende tijdgeest. Een groot aantal bekende artiesten, waaronder The Beatles en The Beach Boys, hingen zijn beweging aan. Lees verder

De Universiteit Leiden is de oudste universiteit van Nederland. Zij werd gesticht op 8 februari 1575 en was een geschenk van Willem van Oranje aan de stad, volgens de overlevering als beloning voor het dappere verzet van de burgers tijdens het beleg van Leiden door de Spanjaarden. Het devies van de universiteit is Praesidium Libertatis (Bolwerk van Vrijheid). De universiteit verwierf een grote reputatie door geleerden als Justus Lipsius, Hugo de Groot, Herman Boerhaave, Johan Rudolf Thorbecke, Johannes van der Waals, Heike Kamerlingh Onnes, Johan Huizinga, Eduard Meijers en Jan Hendrik Oort. (Lees verder)

De Rhône is een rivier in Zwitserland en Frankrijk en de grootste Europese waterleverancier van de Middellandse Zee. De Rhône begint aan de grote Rhônegletsjer bij de Furkapas in het noordoosten van het Zwitserse kanton Wallis en stroomt daarvandaan in zuidwestelijke richting. Haar lengte is 812 km en haar stroomgebied meet 98.000 km². De grootste zijrivier is de Saône en de voornaamste steden aan de rivier zijn Genève, Lyon en Avignon. De Rhônevallei staat bekend als een vooraanstaand wijnbouwgebied. (Lees verder)

Port of Porto is een zoete wijnsoort uit Portugal, met een alcoholgehalte dat tussen 18 en 20 procent ligt. Om port te kunnen maken zijn, naast de soort druiven, vooral ook het klimaat en de grondsoort van belang. Dit verklaart waardoor port enkel gemaakt kan worden in de Dourovallei in het noorden van Portugal. Het klimaat speelt de belangrijkste rol bij het verkrijgen van een unieke kwaliteitsport, die de vintage port genoemd wordt. De naam Port is afgeleid van de stad Porto. (Lees verder)

Gibbons (Hylobatidae) zijn een familie van de mensapen. Er bestaan 14 soorten van in vier geslachten. De bekendste zijn de withandgibbons en de siamangs. Ze komen alleen in Zuidoost-Azië voor en enkele soorten zijn bedreigd. Wanneer gibbons op de grond lopen, lopen ze rechtop, op hun benen. Dit in tegenstelling tot de grote mensapen, die zich voortbewegen op handen en voeten. (Lees verder)

Harry Belafonte is een Amerikaans zanger en acteur die vooral bekend is geworden door een van zijn grootste hits, Banana Boat Song, en door zijn werk als UNICEF-ambassadeur. Belafonte werd geboren te New York, waar hij opgroeide in Harlem. In het begin van de jaren vijftig was hij al vroeg lid van de Burgerrechtenbeweging en vertrouweling van Martin Luther King. In 1985 was Belafonte een van de organisatoren achter het lied "We Are The World"; een poging van talloze artiesten om geld in te zamelen voor Afrika. (Lees verder)

De Waddenzee is een zee die in het noorden en westen begrensd wordt door de Waddeneilanden en de Noordzee en in het zuiden en oosten grenst aan het vasteland van Nederland, Duitsland en Denemarken. De Waddenzee wordt gekenmerkt door tijdens eb droogvallende zandplaten, met diepere geulen en met aan de kust kwelders. Aan de Duitse kant monden de Eems, de Weser en de Elbe erin uit. Het IJsselmeer is feitelijk de uitstroom van het water uit de IJssel en andere rivieren die hierop afwateren. Het Nederlandse deel van de Waddenzee is grotendeels een beschermd natuurmonument en is door de Unesco aangewezen als Biosfeerreservaat. Ook het Duitse deel van de zee is een bioreservaat. (lees verder)

Affectie (van het Latijnse ad en facere, "iets met iemand doen, iemand aangedaan doen zijn") is een positieve emotie of een gevoel dat voortvloeit uit de erkenning van iemands eigen waarden in het karakter van een ander, meestal in de context van relaties tussen mensen of levensgezellen.

Affectie kan zich onder meer uiten in liefde: broeder- of zusterliefde, de liefde tussen kind en ouders of andersoortige liefdesbanden (platonische liefde); en anderzijds in verering, vriendschap, kameraadschap, verliefdheid, seksuele aantrekking, verafgoding en onderwerping. (Lees verder)

Córdoba is een stad in Andalusië, het zuiden van Spanje, en is de hoofdstad van de gelijknamige provincie. De stad ligt aan de Guadalquivir en aan de voet van de Sierra Morena. Córdoba was de hoofdstad van het Kalifaat van Córdoba. Uit die glorietijd zijn talrijke monumenten overgebleven, waarvan de moskee van Córdoba het belangrijkste is. Córdoba was ooit één van de belangrijkste steden ter wereld. In de tijd van de Romeinen bevonden zich in Córdoba meer belangrijke gebouwen dan in Rome en in de 10^e eeuw was het de op één na grootste stad ter wereld, met een voor toen ongekend hoog inwonertal van 500.000. (Lees verder)

Tiwanaku (oude schrijfwijze: Tiahuanaco) was een stad in het huidige Bolivia op een tiental kilometers van het Titicacameer, dat zo'n 4000 m hoog op de altiplano, de hoogvlakte van de Andes, ligt. Tiwanaku ontstond waarschijnlijk al voor het jaar 400 en was de hoofdstad van een rijk dat in zijn bloeitijd (tot ca. 1000) ruwweg de zuidelijke helft van het latere Incarijk beheerste, dat wil zeggen Zuid-Peru, Noord-Chili, een flink stuk van Bolivia en een deel van Noord-Argentinië. Het Tiwanakurijk telde waarschijnlijk zo'n miljoen onderdanen en werd later door de Inca's als een soort grootvaderbeschaving beschouwd. (Lees verder)

Acta Eruditorum (Latijn voor 'berichten, werken van geleerden') was een Duits wetenschappelijk tijdschrift in het Latijn en werd in 1682 in Leipzig opgericht door professor Otto Mencke in samenwerking met Gottfried Wilhelm Leibniz. De maandelijkse afleveringen van de Acta bevatten in het Latijn gestelde bijdragen uit verschillende wetenschappelijke richtingen en werd gepubliceerd van 1682 tot 1782. De kwaliteit van het nieuwe tijdschrift werd verzekerd door de medewerking van bekende geleerden uit die tijd. Naast Leibniz waren dit onder andere Isaac Newton en Christiaan Huygens. (Lees verder)

Abdoel Aziz al Saoed (24 november 1880 – 9 november 1953) was de stichter van Saoedi-Arabië. Abdoel Aziz werd geboren in Riyad in het Huis van Saoed. Op 21-jarige leeftijd werd hij sultan van de Nadjd en leider van de Wahabieten. Hij veroverde grote delen van het Arabisch Schiereiland. Nadat Hoessein ibn Ali zich in 1924 tot kalief had uitgeroepen, viel Al Saoed de Hidjaz aan. In 1932 stichtte hij het koninkrijk Saoedi-Arabië. Hij liet 52 kinderen na, waaronder de huidige koning Abdoellah. (Lees verder)

Sea Launch is een lanceringsdienst voor ruimtevaartuigen, die gebruik maakt van een mobiel half-afzinkbaar platform; vandaar kunnen vanaf de evenaar commerciële ladingen worden gelanceerd met Zenit 3SL-raketten. De dienst heeft tot dusver 23 raketten gelanceerd; een van de lanceringen mislukte geheel, een gedeeltelijk. Het ruimtevaartuig en de lading worden in Long Beach (Californië) geassembleerd op een speciaal gebouwd schip, de Sea Launch Commander. Het geheel wordt dan op een met Dynamic Positioning uitgerust platform geplaatst dat deels onder water kan worden gebracht: de Ocean Odyssey. Zo wordt het naar het evenaargebied van de Grote Oceaan vervoerd voor de lancering. Hoewel Sea Launch op het moment het enige bedrijf is dat raketten vanaf zee lanceert, is het idee niet uniek. Tussen 1964 en 1988 lanceerden Italië en de Verenigde Staten raketten vanaf het San Marco-platform voor de kust van Kenia. (lees verder)

Poollicht (wetenschappelijke naam: aurora) hangt samen met uitbarstingen op de zon waarbij grote hoeveelheden geladen deeltjes het heelal ingeslingerd worden. Het aardmagnetisch veld zorgt ervoor dat de deeltjesstroom in de omgeving van de aarde wordt afgebogen en in de buurt van de Noord- en Zuidpool met verhoogde snelheid de aardatmosfeer binnendringt. De van de zon afkomstige deeltjes bevatten veel energie, die in de bovenste kilometers van de atmosfeer door botsingen wordt overgedragen op atomen zuurstof en stikstof. De kleur van het licht is afhankelijk van de botsing. Er kan ook een ritselend geluid waargenomen worden. (Lees verder)

Pietà van Michelangelo is een beroemd beeldhouwwerk van Michelangelo. Aan de rechterkant van het schip van de Sint-Pietersbasiliek in Rome bevindt zich de kapel met de beroemde pietà. De Franse Kardinaal Jean Bilheres de Lagraulas bestelde de Pietà van Michelangelo in 1498, waarschijnlijk voor zijn graftombe in de Sint Pieter. Jacopo Galli, een beschermheer van de kunst, had een bemiddelende rol gespeeld bij de opdracht en de Kardinaal verzekerd dat Michelangelo het fraaiste beeld van marmer in het toenmalig Rome zou creëren. (Lees verder)

Robert Stephenson Smyth Baden-Powell of Gilwell, of kortweg Robert Baden-Powell (22 februari 1857 — 8 januari 1941), was een Brits militair, die vooral bekend is geworden als grondlegger van scouting.
Baden-Powell voer op 31 juli 1907 met negen jongens naar Brownsea Island, waar het eerste verkenningskamp uit de geschiedenis werd gehouden. Ze deden spelletjes en beleefden avonturen waarvan ze thuis alleen maar konden dromen. De jongens sprak dit zo aan dat ze er hun vrienden over vertelden. Overal in Engeland werden daarop kleine scoutinggroepjes opgericht.
Tussen 1911 en 1913 maakte Baden-Powell een wereldreis om de scouting te promoten. Op deze reis ontmoette hij zijn latere vrouw, Olave St. Clair Soames. Ze kregen drie kinderen. (Lees verder)

Een microscoop (Oudgrieks: μικρος, "klein" en σκοπειν, "zien") is een instrument voor het bestuderen van objecten die te klein zijn om goed met het blote oog te kunnen worden gezien. Microscopische technieken zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit de wereld van wetenschap en techniek. Zij worden veel gebruikt voor medisch, biologisch en forensisch onderzoek en bij onderzoek van materialen, om maar een paar toepassingen te noemen. Twee veel voorkomende typen lichtmicroscoop zijn de "gewone" of biologische microscoop en de stereomicroscoop. (Lees verder)

Velociraptor mongoliensis was een theropode dinosauriër uit de groep van de Maniraptora, levend in het late Krijt. De naam velociraptor is afkomstig uit het Latijn en betekent snelle rover. De functie van de zeer karakteristieke 'raptorklauw' wordt verduidelijkt door de beroemde vondst in de jaren zeventig van een velociraptor en een protoceratops die in doodsstrijd verwikkeld door duinzand bedolven werden; terwijl de bek van de planteneter de arm van de vleeseter in een fatale greep omklemt, klauwt de voet van velociraptor in de nekwervels van protoceratops. (Lees verder)

Jacoba van Beieren was gravin van Holland en Zeeland en hertogin van Beieren. In 1417 overleed haar vader graaf Willem VI. Zij volgde haar vader op, maar haar oom, de Luikse bisschop Jan van Beieren, kreeg Holland toegewezen van de Duitse keizer Sigismund. Haar oom liet dan ook zijn aanspraken op de macht in Holland gelden en koos partij voor de Kabeljauwen, die in drommen naar hem overliepen. Niet zonder reden wordt wel beweerd dat zij de fout maakte te eenzijdig op de Hoekse partij te steunen, waardoor zij haar - als vrouw toch al zwakke - positie verder verslechterde. De strijd tussen Jacoba en Jan betekende een oplaaiing van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Lees verder

Chnumhotep en Nianchchnum worden door sommigen beschouwd als het eerste bekende homoseksuele paar uit de geschiedenis. De mannen leefden in de 25e eeuw voor Christus en werkten beiden als manicure voor een Egyptische farao. In hun graftombe zijn diverse opvallende reliëfs gevonden. Op een ervan staat het paar in een innige omhelzing afgebeeld en een ander reliëf toont de twee op een feest, waarvan wordt gezegd dat dat hun huwelijk zou voorstellen. Of het paar echter wel werkelijk homoseksueel was, of dat zij alleen een innige broederschap met elkaar hadden, is niet zeker. Beiden waren overigens gehuwd en hadden kinderen. (Lees verder)

Unit 731 was een geheime divisie van het Japanse Keizerlijke Leger die vanaf 1932 tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog actief was in door Japan bezet Mantsjoerije. De divisie was vermomd als een onderdeel van het Bureau van Waterzuivering van het Kwantung Leger, en deed onder meer onderzoek naar biowapens door middel van experimenten op mensen. Naar schatting stierven meer dan 3000 mensen door experimenten van Unit 731. Na de oorlog kon het Amerikaanse leger jaren onderzoek en miljoenen dollars aan onderzoeksuitgaven uitsparen door het op een akkoord te gooien met de militairen en wetenschappers van Unit 731. Immuniteit werd verstrekt, geheimhouding verzekerd, en alle overgebleven informatie van Unit 731 over biologische wapens werd overgedragen aan het Amerikaanse leger. lees verder

Guust Flater is een stripheld bedacht en getekend door André Franquin. De stripreeks gaat over het alledaagse leven van de slome en luie maar inventieve kantoorbediende Guust. Zijn werk neemt hij niet al te serieus: een groot deel van de dag slaapt hij en als hij toch wakker is, zet hij de boel op stelten met allerlei bizarre experimenten.
Guust verscheen voor het eerst 51 jaar geleden, in 1957, in het tijdschrift Robbedoes. (Lees verder)