Wikipedia:Uitgelicht/juli

Kardinaal de Richelieu was een invloedrijk Frans staatsman. Hij wist koning Lodewijk XIII te verzoenen met zijn moeder Maria de' Medici en werd in 1624 op haar voorspraak eerste minister. Van dit ogenblik af werd het zijn doel het koninklijke gezag geheel te bevrijden van alle beïnvloeding door familieleden en vazallen. Het was het begin van "un grand règne sans un grand roi". Richelieu had de feitelijke macht overgenomen. Hij sloot bondgenootschappen tegen de Habsburgers met Karel I van Engeland en met andere protestantse staten zoals de Republiek, Denemarken en Zweden. Toen de hugenoten echter in opstand kwamen, liet hij de grote politiek plotseling varen, voerde eigenhandig het beleg van La Rochelle en beperkte drastisch de politieke voorrechten van de protestanten, zoals die hun bij het Edict van Nantes waren toegekend. Richelieu heeft het absolutisme van Lodewijk XIV voorbereid, het politieke en culturele overwicht van Frankrijk over West- en Midden-Europa gevestigd en de beïnvloeding van de Europese beschaving door de Franse taal en kunst mogelijk gemaakt. (Lees verder)

Ernest Hemingway (21 juli 1899 – 2 juli 1961) was een Amerikaanse schrijver. Hij werd bekend door zijn korte verhalen en een unieke laconieke manier van vertellen in zijn boeken. In 1953 ontving hij de Pulitzer-prijs voor zijn boek De oude man en de zee en in 1954 de Nobelprijs voor de Literatuur voor hetzelfde boek. De laatste jaren van zijn leven woonde hij op Cuba, waar hij zich op 2 juli 1961, met een schot van een geweer, van het leven beroofde. (Lees verder)

Basketbal is een sport die volgens de officiële regels van de FIBA gespeeld wordt door twee ploegen van vijf spelers. Het doel is om te scoren in de korf (basket in het Engels) van de tegenstander en te verhinderen dat de tegenstander controle krijgt over de bal of kan scoren. Basketbal is één van de weinige sporten die uit het niets werd uitgevonden. Dat gebeurde in 1891 door James Naismith, die als sportleraar werkte aan de Young Men's Christian Association (YMCA) in Springfield, Massachusetts. Zijn bedoeling was een intensieve sport uit te vinden die door buitensporters beoefend kon worden tijdens de wintermaanden. Het basketbal vond meteen een grote aanhang en verspreidde zich snel over de hele Verenigde Staten. (Lees verder)

De westerse filosofie heeft betrekking op de filosofische tradities van de westerse wereld. Hiermee wordt van oudsher Europa bedoeld en later kwam de Nieuwe Wereld met Noord- en Zuid-Amerika daarbij. De westerse filosofie begint vorm te krijgen vanaf de zevende eeuw voor onze jaartelling en is voor een belangrijk deel geworteld in de religies van het westen, het jodendom en het christendom, en de cultuur van het klassieke Griekenland en het Romeinse Rijk. Ze kan grofweg worden ingedeeld in vier perioden: de klassieke filosofie, de middeleeuwse filosofie, de moderne filosofie en de hedendaagse filosofie. De westerse filosofie wordt onderscheiden van de oosterse filosofie die zijn oorsprong heeft in Azië. (Lees verder)

De bruine rat (Rattus norvegicus) is een zoogdier, behorende tot de orde van de knaagdieren. De soort is ook wel bekend onder de namen Noorse rat, rioolrat, waterrat, stadsrat, laboratoriumrat, tamme rat en gewoon als rat. Met de naam "waterrat" wordt echter vaker de woelrat bedoeld. De bruine rat is één van de meest succesvolle zoogdieren ter wereld en komt tegenwoordig over bijna de gehele wereld voor. De wetenschappelijke naam norvegicus, die in het Nederlands Noors betekent, heeft niets te maken met de oorsprong van de bruine rat. Zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied was waarschijnlijk een deel van Noord-China. Zijn nauwste verwanten zijn de Aziatische soorten Rattus pyctoris en Rattus nitidus. (Lees verder)

De Grote of Sint-Janskerk in Gouda is een grote kruiskerk in gotische stijl. De kerk is vooral beroemd vanwege de bijzondere reeks gebrandschilderde glazen. Het kerkgebouw heeft zelf een schilderachtig uiterlijk door de karakteristieke overkappingen en is het langste kerkgebouw in Nederland met 123 meter, buitenwerks. In hoofdzaak dagtekent de kerk uit de 15e en 16e eeuw, maar de historie van het gebouw gaat verder terug. De voorloper van de huidige Sint-Janskerk, in het hart van Gouda, was naar men aanneemt een kerkje in een vroege nederzetting in de voormalige Ambacht Bloemendaal. Deze oude nederzetting is waarschijnlijk eerder ontstaan dan de stad en kan een zekere rol hebben gespeeld bij de stadswording van Gouda. (Lees verder)

De veroordeling van Jeanne d'Arc werd op 7 juli 1456 door Paus Calixtus III nietig verklaard. Jeanne d'Arc, geboren op 6 januari 1412, werd op 30 mei 1431 op de brandstapel gezet, nadat ze was veroordeeld wegens ketterij. Gekleed in een harnas, als een man, voerde ze de Franse troepen aan in de Honderdjarige Oorlog tegen de Engelsen. Om de Franse troonopvolger te kronen tot Karel VII moest Reims veroverd worden. Dit lukt onder haar leiding (1429). Nadien bleven successen uit, mede door de ongeïnteresseerde houding van de nieuwe koning, die zijn doel had bereikt. Jeanne werd in 1430 bij de aanval op Parijs gevangen genomen en verkocht aan de Engelsen. (Lees verder)

De Earthrace is een golfdoorklievende trimaran die alternatieve brandstof verbruikt. Met de Earthrace worden milieuvriendelijke technologieën zoals biodiesel, lage-emissie motoren en milieuvriendelijke antifouling geëtaleerd. De boot werd gebouwd om het wereldrecord voor circumnavigatie van 74 dagen, 20 uur en 58 minuten te breken dat de Cable and Wireless Adventurer vestigde in 1998. De eerste poging in 2007 moest worden opgegeven nadat er een scheur in de romp werd ontdekt. Na reparatie werd het jaar daarop opnieuw een poging gewaagd en om 14:24 (MET) op vrijdag 27 juni 2008 brak de Earthrace het wereldrecord voor powerboten door de circumnavigatie te voltooien in 60 dagen, 23 uur en 49 minuten. (Lees verder)

De San Fermín-feesten (Spaans: Fiestas de San Fermín) zijn jaarlijks terugkerende feesten ter ere van de Spaanse heilige San Fermín. Ze worden van 6 tot 14 juli in het Spaanse Pamplona gehouden. Een beroemd onderdeel van de feesten is het stierenrennen, dat sinds 1591 bestaat. Elke dag om acht uur 's ochtends worden zes vechtstieren door de nauwe straten van Pamplona gejaagd. Het is vooral populair bij (veelal dronken) jongemannen die door het voorblijven op de stieren hun mannelijkheid proberen te bewijzen. Het hele spektakel duurt meestal niet langer dan drie minuten, maar voor de deelnemers draagt de intensiteit genoeg bij aan de adrenaline. Door het relatief "diervriendelijke" karakter (vergeleken met de klassieke stierenvechten, de corrida's) trekt het vele toeristen. (Lees verder)

Italië is een land in Zuid-Europa, behorend tot de Europese Unie. Aan de noordelijke grenzen liggen Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk en Slovenië. De rest van de "laars", zoals het land vanwege de vorm wordt genoemd, wordt omringd door de Tyrreense Zee, de Middellandse Zee, de Ionische Zee en de Adriatische Zee. De eilanden Sicilië, Sardinië en Elba en een reeks kleinere eilanden behoren eveneens tot Italië. De hoofdstad van Italië is Rome. Andere belangrijke steden zijn Milaan, Turijn, Genua, Venetië, Florence, Bologna, Verona, Napels, Ancona, Bari, Messina en Palermo. (Lees verder)

Christiaan Snouck Hurgronje was een Nederlands arabist en islamoloog. Snouck Hurgronje studeerde aan de Universiteit Leiden theologie en vooral semitische talen. Hij promoveerde in 1880 cum laude op zijn dissertatie "Het Mekkaanse feest" waarin hij aanbeveelt dat "(w)aar in Nederlands-Oost Indië de Hadj's een nadelige invloed uitoefenen op de bevolking, daar behoort men zo gestreng mogelijk de bepalingen toe te passen, ook met het doel het aantal Mekkagangers te doen verminderen" (Stelling XX). De als lector benoemde Snouck leidde daarna acht jaar lang Indische bestuursambtenaren op en vertrok in 1884 op kosten van het Nederlandse Ministerie van Koloniën naar Mekka. (Lees verder)

Ayrton Senna (voluit Ayrton Senna da Silva; 21 maart 1960 – 1 mei 1994) was een Braziliaanse autocoureur die in een tijdsbestek van negen seizoenen driemaal wereldkampioen Formule 1 werd. Hij kwam aan de start in 161 races, waarbij hij 65 keer van poleposition startte en 41 keer won. Hij wordt door velen beschouwd als de beste coureur aller tijden. Senna kwam op zondag 1 mei 1994 tijdens de Grote Prijs van San Marino op het circuit van Imola om het leven, toen hij met 320 km/u uit de bocht vloog, recht in een betonnen muur. (Lees verder)

Balthasar Gerards (1557 te Vuillafans - 13 juli 1584 te Delft) was de moordenaar van prins Willem de Zwijger. Hij was afkomstig uit het Franse Vuillafans bij Besançon en heette eigenlijk Balthasar Gérard. Balthasar was het negende kind van Jean Gérard en Barbe d'Emskerque en werd streng katholiek opgevoed. Van het protestantisme moest hij niets hebben. (Lees verder)

De Franse Revolutie barstte los aan het eind van de achttiende eeuw. Als opmaat geldt juni 1789 wanneer na meer dan 175 jaar de Franse Staten-Generaal weer bijeen wordt geroepen. De bestorming van de Bastille, de staatsgevangenis van Parijs op 14 juli wordt als beginpunt van de revolutie genomen. Deze eindigt wanneer Napoleon Bonaparte met een staatsgreep in 1799 de macht grijpt en de Napoleontische tijd begint.

Sinds 1880 is 14 juli, de Quatorze Juillet, de nationale feestdag van Frankrijk. Op deze dag worden twee historische momenten herdacht, namelijk 14 juli 1789 en 14 juli 1790. Op 14 juli 1789 werd de Bastille-gevangenis door het volk bestormd en werden de gevangenen bevrijd. Op 14 juli 1790 werd ter gelegenheid van de eerste verjaardag op het Champ-de-Mars te Parijs het fête des fédérées (feest van de verzoening en eenheid van Frankrijk) gevierd. (Lees verder)

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Leiden, 15 juli 1606 – Amsterdam, 4 oktober 1669) was een Nederlands kunstschilder. Hij wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste Nederlandse schilder van de 17e eeuw. Rembrandt vervaardigde in totaal ongeveer 600 schilderijen, 300 etsen en 2000 tekeningen. Hij maakte een groot aantal zelfportretten, in totaal bijna 100. Zijn beheersing van licht en donker, waarbij hij vaak scherpe contrasten neerzette om de toeschouwer het schilderij binnen te leiden, zijn levendige scènes vol dramatiek, zonder de strakke formaliteit die andere kunstenaars in die tijd vaak hanteerden, zijn zichtbare betrokkenheid en compassie voor de medemens, ongeacht rijkdom, leeftijd of afkomst: deze kenmerken maken dat Rembrandt overal ter wereld begrepen en gewaardeerd wordt. Rembrands beroemdste werk is De compagnie van Frans Banning Cocq, beter bekend als De Nachtwacht. (Lees verder)

Willemstad is de hoofdstad van Curaçao en van de Nederlandse Antillen. Er wonen ongeveer 125.000 mensen en het is daarmee de grootste stad van de Kleine Antillen. Door de architectuur in Hollandse stijl wordt Willemstad soms wel het "Amsterdam van het westelijk halfrond" genoemd. De stad ligt aan de zuidwestkant van Curaçao, aan een natuurlijke haven, Schottegat genaamd, die van zee gescheiden wordt door de Sint-Annabaai. Aan weerszijden hiervan liggen de stadsdelen Otrabanda en Punda. Deze worden sinds 1886 verbonden door de Koningin Emmabrug (in de volksmond de Pontjesbrug genoemd). Tegenwoordig gaat het meeste verkeer over de Koningin Julianabrug. (Lees verder)

Amaterasu (天照) is in de Japanse mythologie de godin van de zon. Haar volledige naam is Amaterasu-o-mi-kami (天照大神) hetgeen betekent: glorieuze godin die in de hemelen schijnt. Zij is een directe voorouder van de Japanse keizerlijke familie.

De dag van Amaterasu wordt elk jaar gevierd op 17 juli, met processies over het gehele land. Ook zijn er feesten op 21 december, midwinter.

Aan Amaterasu wordt de uitvinding van de rijst- en graanteelt toegeschreven, evenals de zijdeteelt en de uitvinding van het weefgetouw. Het belangrijkste heiligdom staat in Ise, op het eiland Honshu. Deze tempel wordt elke twintig jaar afgebroken en weer opgebouwd. In de tempel wordt Amaterasu voorgesteld met een spiegel. De tempel is niet voor het publiek toegankelijk. (Lees verder)

De Nijmeegse Vierdaagse is een jaarlijks wandelevenement in Nijmegen dat vier dagen duurt en op de derde dinsdag van juli begint. De Nijmeegse vierdaagse is het grootste wandelevenement ter wereld. Jaarlijks komen er een kleine 50.000 mensen van over de hele wereld naar Nijmegen om mee te lopen.

De Vierdaagse ontstond in 1909 als oefening voor de militairen. In dat jaar werd nog vanuit verschillende kazernes in het hele land gestart. Vanaf 1910 was er één beginplek voor alle deelnemers, elk jaar in een andere stad. In 1925 vestigde de Vierdaagse zich definitief in Nijmegen en drie jaar later mochten de eerste buitenlanders meedoen.

De vier dagen zijn vernoemd naar vier steden: de dag van Elst, de dag van Wijchen, de dag van Groesbeek en de dag van Cuijk. Op de dag van Groesbeek loopt men over de bevreesde Zevenheuvelenweg, een scherprechter in de vierdaagse. Op de laatste dag wordt de St. Annastraat tijdelijk omgedoopt in de Via Gladiola waar de deelnemers door familie en vrienden naar de finish worden aangemoedigd. (Lees verder)

Henricus Jacobus Jut (19 juli 1851 – 12 juni 1878) was een 19e-eeuwse moordenaar uit Den Haag.

Op 13 december 1872 toog hij samen met zijn vrouw naar het huis van mevrouw Van der Kouwen aan de Bocht van Guinee te Den Haag en stak zowel haar als haar nieuwe dienstbode dood. Ze gingen er met alle juwelen en waardepapieren vandoor. Moord was toentertijd in Nederland een zeldzaamheid en een dubbele moord was al helemaal uitzonderlijk. Jut kreeg levenslang voor dubbele moord. Twee jaar later, op 12 juni 1878, overleed hij.

Een kermisexploitant bedacht een attractie met de naam Kop van Jut waarop de mensen met mokerslagen hun woede konden afreageren. De échte 'kop' van Jut werd na zijn dood op sterk water gezet en is jarenlang te zien geweest in het anatomisch museum van de Rijksuniversiteit Groningen. (Lees verder)

Apollo 11 was de missie van het Apollo-programma die het doel had als eerste op de maan te landen. De bemanning van Apollo 11 bestond uit de astronauten Neil Armstrong, Edwin Aldrin en Michael Collins.

Op 20 juli 1969 maakte de maanlander met Armstrong en Aldrin zich los van de CSM (commando-en-servicemodule), waarin Collins alleen achter bleef. Om 16.18 uur landde de maanlander in de Mare Tranquillitatis.

Om 22.56 uur zette Armstrong als eerste mens een voet op de maan met de legendarische woorden It's one small step for (a) man, one giant leap for mankind. (bron: NASA). Tien minuten later volgde Aldrin. Na een kleine twee uur waarin ze maanstenen verzamelden, enkele meetinstumenten opstelden en een gesprek met de Amerikaanse president Nixon voerden, gingen ze beide weer aan boord van de maanlander. (Lees verder)

(Lees verder)

Vandaag is het de sterfdatum van Giuseppe Piazzi, een Italiaanse astronoom die stierf in 1826. Piazzi is het meest bekend om de ontdekking die hij op 1 januari 1801 deed: een object dat scheen te bewegen tegen de achtergrond van stilstaande sterren. Piazzi noemde zijn ontdekking Ceres Ferdinandea, naar de oud-Griekse en Sicilliaanse godin van het graan en naar koning Ferdinand IV van Napels en Sicilië. Het Ferdinandea-deel van deze naam kwam later om politieke redenen te vervallen. Ceres bleek de eerste en grootste van de planetoïden in de planetoïdengordel. (Lees verder)

De Rastafaribeweging viert vandaag de verjaardag van hun god van de incarnatie Haile Selassie (1892-1975), keizer van Ethiopië in de periodes 1930-1936 en 1941-1974. Hij werd geboren als Ras Tafari Makonnen, waar de rastafaribeweging zijn naam ook van ontleent. Toen hij tot keizer van Ethiopië was gekroond kreeg hij de naam Haile Selassie, die staat voor Heilige drievuldigheid. Hij moderniseerde zijn land met onder meer een nieuw belastingstelsel en een democratische grondwet en liet het mede de Verenigde Naties oprichten. (Lees verder)

Op deze dag in 2005 werd de Zuid-Amerikaanse televisiezender teleSUR gelanceerd. Het televisiestation, een initiatief van de Venezolaans president Hugo Chávez (foto), van de Zuid-Amerikaanse regeringen van Argentinië, Brazilië, Cuba, Uruguay en Venezuela wil een tegenhanger worden voor CNN, qua berichtgeving over Zuid-Amerika en wil proberen om de regionale integratie te bevorderen. De Venezolaanse regering heeft 51% van de aandelen van teleSUR in handen. De Amerikaanse regering reageerde kritisch op dit volgens haar anti-Amerikaanse initiatief, wat de koele relatie die de VS met Venezuela heeft alleen maar zal verharden. Op 18 juli 2005 besloot het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden om radio- en televisieuitzendingen naar Venezuela te financieren, die een tegengewicht moeten vormen voor teleSUR. Daarbovenop trekt de VS ook in 2006 en 2007 telkens 9 miljoen dollar uit om de anti-Chávezcampagne te steunen. (Lees verder)

Op 25 juli 1909 vloog de Fransman Louis Blériot als eerste Het Kanaal over in een vliegtuig. Hij gebruikte daarbij een zelfontworpen toestel, de Blériot XI met een driecilindermotor die 25 pk leverde.

£1.000,- was de prijs die de Londense Daily Mail uitloofde voor diegene die als eerste het Kanaal zou overvliegen. Dat moedigde Blériot aan om zijn vierde ééndekker te ontwikkelen, de Blériot XI. Nadat hij een Europees record had gevestigd waarbij hij 36 minuten en 55 seconden in de lucht was gebleven had hij genoeg vertrouwen om deze trip aan te durven. Zijn vlucht van Calais naar Dover over een afstand van circa 45 km duurde 37 minuten. De Fransen waren enthousiast terwijl de Britten zich realiseerden dat ze vanaf nu kwetsbaar waren voor luchtaanvallen. (Lees verder)

Op 26 juli 1956 nationaliseerde de Egyptische president Gamal Abdel Nasser het Suezkanaal. Tot dan toe viel deze verbinding tussen de Middellandse Zee en de Rode Zee onder het beheer van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Het kanaal begrenst het schiereiland Sinaï en is tevens de scheiding tussen Afrika en Azië.

De Perzen onder Darius de Grote begonnen aan de bouw van een kanaal tussen de beide zeeën in 500 voor Christus. Daar liet Darius een kanaal graven van de Nijl tot de Rode Zee.

Het huidige kanaal is een rechtstreekse verbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee. Naar schatting hebben 1,5 miljoen Egyptische arbeiders meegewerkt aan dit project. 125.000 arbeiders overleden tijdens het project, grotendeels als gevolg van cholera. Het eerste schip voer op 17 februari 1867 door het kanaal. (Lees verder)

Op 27 juli 1940 maakt Bugs Bunny zijn entree in de Looney Tunes-cartoon A Wild Hare. In 1938 speelde hij ook al een rol in een filmpje van Porky Pig, maar dit was zijn eerste hoofdrol. Het konijn is bekend van zijn "Eh, (wortel-kauw-geluid) ... what's up, doc?", en zijn vetes met Elmer Fudd, Yosemite Sam, Marvin the Martian en vele anderen. Bugs Bunny komt vrijwel altijd als winnaar uit de strijd, nadat hij zijn tegenstanders tot wanhoop heeft gedreven.

Bugs Bunny was met Mickey Mouse de eerste tekenfilmfiguur in de Hollywood Walk of Fame. (Lees verder)

Ilse de Lange (Almelo, 13 mei 1977) is een Nederlandse zangeres, bekend onder haar artiestennaam Ilse DeLange. Ze begon haar loopbaan op achtjarige leeftijd als playbackartieste. Na te zijn overgeschakeld op liverepertoire, trok ze via regionale en landelijke talentenjachten de aandacht van Hilversum. In 1998, inmiddels deel uitmakend van de groep Cash On Delivery, vertrok ze naar Nashville, Tennessee om het album World Of Hurt op te nemen. Doordat ze in de country-hoofdstad van de wereld een country-cd mocht opnemen, raakte ze toen pas bekend in Nederland. Haar album werd een groot succes in Nederland en uiteindelijk werden van haar debuutalbum internationaal 450.000 stuks verkocht. In Nederland ontving De Lange in 1999 een TMF Award en een Edison. Op 5 maart 2008 ontving ze tijdens het Harpen Gala een Gouden Harp. (Lees verder)

De rouwstemming wordt aangegeven doordat men bijeenkomt in een beperkt verlichte synagoge waar men dan op lage bankjes zit. De Thora is verpakt in een donker omhulsel en men leest uit het (Hebreeuwse) Bijbelboek Klaagliederen. De negende Aaw is echter ook een teken van hoop omdat sommige joden geloven dat de messias op de negende Aaw ter wereld zal komen. (Lees verder).

Het sjiisme is de op één na grootste stroming binnen de islam. Het aantal aanhangers bedraagt ongeveer 10% van de moslims. Het soennisme is de grootste stroming binnen de islam met circa 90%. Ten opzichte van het soennisme is het sjiisme 'strenger'. De sjiieten geloven in de Koran als het woord van Allah en in de Soennah als de overleveringen van de profeet Mohammed. Dit zijn de twee pilaren waarop de sjiieten hun wetten en plichten baseren. De imams die hen opvolgen zijn de uitvoerders en uitleggers van deze twee pilaren. Het sjiisme komt vooral voor in Iran en het zuiden van Irak, maar ook in Pakistan, India, Libanon, Azerbeidzjan en diverse Golfstaten. (Lees verder)