Wikipedia:Uitgelicht/oktober

De Volksrepubliek China heeft op 1 oktober haar nationale feestdag. Op deze datum wordt herdacht dat Mao Zedong deze staat uitriep op 1 oktober 1949. Met een bevolking van 1,3 miljard is het het grootste land qua inwoners in de wereld. Het Mandarijn, een van de Chinese talen, is de meest gesproken taal ter wereld. Qua oppervlakte (9,6 miljoen km²) is het na Rusland en Canada het derde land ter wereld. De hoofdstad van de Volksrepubliek China is Peking; andere grote steden zijn Sjanghai, Tianjin en Tsjoengking. Hongkong werd in 1997 een speciaal bestuurlijk gebied gevolgd door Macau in 1999. De grote steden zijn vrijwel allemaal te vinden aan de oostkust, die economisch sterk ontwikkeld is. Dit in sterk contrast met het arme westen waar onder andere Tibet en Sinkiang te vinden zijn.

De Volksrepubliek China heeft een op communistische leest geschoeide staatsvorm. Taiwan, dat zichzelf als onafhankelijke natie beschouwt, wordt door de Volksrepubliek gezien als een afvallige provincie. Dit levert internationaal nogal eens spanningen op. Getrouw aan het communisme wordt godsdienstbeoefening niet aangemoedigd. (Lees verder)

Het Suikerfeest of het Kleine Feest (Arabisch: عيد الفطر, `id-oel-fitr, Indonesisch: Idul Fitri of Lebaran, Turks: Şeker Bayramı of Ramazan Bayramı) is een islamitisch feest waarop het einde van de maand ramadan gevierd wordt. Het duurt drie dagen, van 1 tot en met 3 oktober dit jaar. Het Arabische id-oel-fitr betekent "feestdag ter gelegenheid van het breken (van het vasten)".

Hoewel over het algemeen in België en Nederland de term Suikerfeest door de Turkse gemeenschap gehanteerd wordt als Nederlandse vertaling voor het feest aan het einde van het vasten gedurende ramadan, kunnen niet alle moslims zich hierin vinden omdat het slechts betrekking op eten heeft. De vergelijking wordt gemaakt om dan Kerstmis het Kalkoenfeest te noemen. Volgens hen is het beter om het te duiden met het Kleine Feest. Het Kleine Feest staat in verband met het Offerfeest dat ook wel het Grote Feest wordt genoemd.(Lees verder)

De Tibetaanse film is een filmgenre waartoe films behoren die door Tibetanen zijn gemaakt, over Tibet gaan of in het Tibetaans zijn verfilmd. Het bekendst zijn vooral Seven Years in Tibet, Kundun en Himalaya. Sinds eind jaren '90 namen ook films een vlucht die door Tibetanen zelf zijn gemaakt, met de opkomst van regisseurs als Norbu, Chokling, Sarin en Sonam. Vaak terugkerende onderwerpen zijn de Dalai Lama, de situatie in Tibet na de invasie begin jaren '50 en het Tibetaans boeddhisme. Maar ook komen steeds vaker andere onderwerpen aan bod, zoals Tibetanen zelf, liefde, natuurschoon, maar ook voetbal. Films uit China bevinden zich meestal in de genres filmdrama of martial-arts. Ook zijn er veel documentaires gemaakt, waarvan bijvoorbeeld Die Salzmänner von Tibet meermaals werd bekroond.(Lees verder)

Dierendag is een dag die wereldwijd op de agenda staat als een moment waarop extra aandacht wordt besteed aan dieren en met name aan het huisdier. De eerste dierendag was op 4 oktober 1930.
De datum van dierendag gaat terug op de overlijdensdatum van de heilige Franciscus van Assisi (4 oktober 1226), die zich bekommerde om het lot van zwervers, maar ook van planten en dieren. Zijn sterfdag werd tijdens een dierenbeschermingscongres in 1929 in Wenen uitgeroepen tot Werelddierendag. (Lees verder)

In de Verenigde Staten is het homohuwelijk een controversieel onderwerp. De eerste burgerrechtenbewegingen die probeerden huwelijken voor mensen van hetzelfde geslacht mogelijk te maken, voerden al campagne in de jaren '70. Huwelijken werden op lokaal initiatief al sinds 1975 gesloten, maar meestal later weer ontbonden wegens strijdigheid met de grondwet van de staat.

Momenteel erkennen alleen de staten Massachusetts en Californië het homohuwelijk, en hebben de staten Vermont, Connecticut, Hawaï, Maine, New Jersey en het District of Columbia geregistreerde partnerschappen of een andere vorm van wettelijke bescherming voor koppels van twee mensen van hetzelfde geslacht. Achttien staten hebben grondwettelijke beperkingen die het huwelijk definiëren als een unie tussen een man en een vrouw; dezelfde beperking is opgenomen in wetten van vierentwintig andere staten. New Mexico, Wisconsin, New York en Rhode Island hebben geen wettelijke bepalingen die het huwelijk definiëren als zijnde tussen een man en een vrouw. (Lees verder)

De Citaro is een type lijnbus van het Duitse Mercedes-Benz. De lagevloerbus Citaro werd in 1997 geïntroduceerd als opvolger van de O405. Wereldwijd rijden er meer dan 11.000 Citaro's rond, zowel in standaarduitvoering als gelede variant. In Nederland rijden Citaro's onder andere bij Connexxion, Veolia Transport en Arriva. (Lees verder)

Dynamic Positioning is een systeem dat automatisch de positie en koers van een schip constant houdt door gebruik te maken van de eigen schroeven. Werkzaamheden op zee die anders niet mogelijk zouden zijn, doordat er bijvoorbeeld niet geankerd kan worden door pijpleidingen op de zeebodem zijn door Dynamic Positioning wel uit te voeren. Dynamic positioning kan absoluut zijn waarbij een positie ten opzichte van de zeebodem wordt vastgehouden of relatief, waarbij een bewegend object, zoals een ander schip, een ROV of een drijvend productieplatform, wordt gevolgd. Ook kan een koers ten opzichte van wind en stroming worden vastgehouden, waarbij het benodigde vermogen om op positie te blijven minimaal is. (Lees verder)

De Misthoorn was een blad dat sinds 1938 verscheen. Het was wellicht het meest virulente antisemitische scheldperiodiek dat ooit in Nederland verscheen. Vóór het begin van de Tweede Wereldoorlog luidde de ondertitel Onafhankelijk en onpolitiek orgaan tot wering van den Joodschen invloed. (Lees verder)

Ernesto Rafael 'Che' Guevara de la Serna was een Argentijns marxistisch revolutionair en Cubaans guerrillaleider. Che was een lid van Fidel Castro's Revolutionaire Beweging van de 26e juli, die in 1959 in Cuba via een revolutie aan de macht kwam. Op 8 oktober 1967 werd Guevara opgepakt tijdens een door de CIA georganiseerde militaire operatie van het Boliviaanse leger. Hoewel de CIA hem voor ondervraging in leven wilde houden, werd Guevara door het Boliviaanse leger geëxecuteerd. In juli 1997 zijn de overblijfselen van Guevara en zes van zijn kameraden naar Cuba overgebracht en in oktober 1997 met militaire eer bijgezet in een mausoleum in Santa Clara. (Lees verder)

De Iraanse Revolutie was een revolutie in Iran die begon in december 1978, waarbij de dictatoriale, pro-westerse sjah Mohammed Reza Pahlavi werd afgezet ten gunste van een theocratie onder leiding van ayatollah Ruhollah Khomeini. De revolutie vond plaats in twee fasen. In de eerste fase verdreef een alliantie van liberale, linkse en religieuze groeperingen de sjah. In de tweede fase, vaak de Islamitische Revolutie genoemd, greep Khomeini de macht. (Lees verder)

Vollenhove (Nedersaksisch: Veno) is een kleine stad in het noordwesten van de Nederlandse provincie Overijssel (Kop van Overijssel). Het maakt sinds 1 januari 2001 deel uit van de gemeente Steenwijkerland. Vollenhove telde op 31 december 2006 4121 inwoners. Vollenhove is een van de plaatsen die op het 'land Veno' (ook wel 'land van Vollenhove' genoemd) liggen. Andere plaatsen van het 'land Veno' zijn Barsbeek, Kadoelen, Moespot, Heetveld en de Krieger. Hoewel Vollenhove vroeger van de visserij leefde, doet men dit nu van het toerisme. Evenementen zijn het bloemencorso en de havendagen. (Lees verder)

Kleurenblindheid of daltonisme is het niet volledig normaal waarnemen van kleuren. Het kan geheel of gedeeltelijk voorkomen. Kleurenzwakte, het minder goed kunnen onderscheiden van kleuren, komt meer voor dan kleurenblindheid. Meestal treedt kleurenblindheid op als een of meer van de drie typen kegeltjes, die naast de staafjes een van de twee soorten lichtgevoelige cellen in het netvlies zijn, niet goed of helemaal niet werken. Kleurenblindheid is meestal een geslachtsgebonden erfelijke aandoening, hoewel er ook verworven vormen bestaan. (Lees verder)

Snooker is een biljartspel voor twee spelers of twee ploegen waarbij de ballen weggespeeld moeten worden. Er zijn in totaal 22 ballen: vijftien rode, zes gekleurde ballen (geel, groen, bruin, blauw, roze en zwart) en een witte bal. Het is het best vergelijkbaar met pool. De belangrijkste verschillen tussen pool en snooker zijn de afmetingen; een snookertafel is in de regel groter dan een pooltafel, de ballen zijn kleiner en lichter en de keu is bijgevolg dunner. (Lees verder)

De Slag bij Hastings op 14 oktober 1066 was de eerste grote overwinning in de Normandische verovering van Engeland. De slag is vernoemd naar de Engelse plaats Hastings.
Voor de strijd begon, gebeurde er iets merkwaardigs. Ivo Taillefer, de minstreel van Willem de Veroveraar, reed op zijn paard naar de open plek tussen de twee legers en begon met zijn zwaard en lans kunstjes te maken. Hij gooide zijn speer tweemaal in de lucht en ving hem op bij de punt. Daarna galoppeerde plots zijn paard naar voren, recht in de voorste stellingen van de Angelsaksers. Hij hakte en sloeg met zijn zwaard in de gelederen. De Engelsen schoten zijn paard neer en Taillefer kreeg een speer in de borst. Hij was de eerste Normandische dode die dag. Vervolgens schoten de Vlaamse en Franse boogschutters een landurige pijlenregen af op de Angelsaksen. Vele van hen werden dodelijk getroffen, maar vele pijlen bleven steken in een dak van schilden. (Lees verder)

De Da Vinci Code is een roman, een 'fact-fiction', geschreven door Dan Brown en uitgebracht in 2003. De Da Vinci Code was een wereldwijde bestseller; 50 miljoen exemplaren werden verkocht. Het boek is in 44 talen vertaald. Ook in Nederland verkocht het boek goed: meer dan 400.000 exemplaren gingen al over de toonbank. Het boek wekte veel kritiek uit zowel christelijke als wetenschappelijke hoek, omdat Brown schrijft dat de Kerk eeuwenlang het grootste geheim uit de geschiedenis verborgen heeft gehouden. (Lees verder)

De Processen van Neurenberg zijn de in de Duitse stad Neurenberg gehouden processen tegen 22 kopstukken van het nazi-regime uit de Tweede Wereldoorlog. De processen begonnen op 20 november 1945 en duurden tot 1 oktober 1946. Op 16 oktober 1946 werden tien veroordeelde oorlogsmisdadigers opgehangen. Martin Bormann werd bij verstek ook ter dood veroordeeld, Hermann Göring pleegde twee uur voor de executie zelfmoord. Het proces werd geleid door de 'Grote Vier': de Verenigde Staten van Amerika, de Sovjet-Unie, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De overige geallieerde landen stuurden waarnemers.

Grote afwezigen tijdens de processen waren Adolf Hitler, Heinrich Himmler en Joseph Goebbels. Zij pleegden alledrie in april en mei 1945 zelfmoord. Adolf Eichmann vluchtte naar Argentinië, maar werd in 1962 alsnog ter dood veroordeeld en geëxecuteerd in Israël. (Lees verder)

Aardolie is een fossiele brandstof en is ontstaan uit afzettingen van plantenresten die gedurende lange tijd aan hoge druk en warmte zijn blootgesteld. Een aantal landen die op grote schaal olie produceren is verenigd in de OPEC.

De voorraad aardolie is niet oneindig. De laatste tijd is de prijs fors gestegen door een hogere vraag uit opkomende economieën zoals de Volksrepubliek China en India . (Lees verder)

Belgisch-Kongo was van 18 oktober 1908 tot 30 juni 1960 een kolonie van België in het gebied van het huidige Congo-Kinshasa.

Voordien was Belgisch Kongo een "privé-kolonie" ook wel Kongo-Vrijstaat genoemd, die geëxploiteerd werd door Leopold II met steun van bedrijven en financiële groepen. Deze exploitatie had een ongekende humanitaire catastrofe tot gevolg, die tot een internationaal schandaal leidde. In 1908 stemde de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat van de Belgische staat ermee in om Kongo-Vrijstaat te annexeren nadat Leopold II niet meer kon instaan voor het bestuur van het gebied. Het gebied werd van dat moment Belgisch-Kongo genoemd.

Op 30 juni 1960 werd Belgisch Kongo, na een periode van ernstige onrusten, een onafhankelijke staat. (Lees verder)

Howard Robard Hughes (24 december 1905 – 5 april 1976) was een Amerikaans piloot, filmproducent, filmregisseur, excentriekeling en kluizenaar. Hij was een van de rijkste mensen ter wereld. Hughes had een fascinatie voor de luchtvaart en was een autodidact luchtvaarttechnisch ingenieur. Hij vestigde diverse wereldrecords en ontwierp en bouwde diverse vliegtuigen terwijl hij aan het hoofd stond van Hughes Aircraft. Begin jaren vijftig reisde Hughes onder de schuilnaam John Howard door Nederland om zaken te doen en nieuw talent te ontdekken. (Lees verder)

De meter (symbool "m") is de SI-basiseenheid voor lengte. Zij is sinds 20 oktober 1983 gedefinieerd als de afstand die licht in 1/299.792.458 seconde in vacuüm aflegt. De meter werd in 1791 gedefinieerd door de Franse Academie van Wetenschappen als het tienmiljoenste deel van de afstand rond het aardoppervlak, vanaf de noordpool tot aan de evenaar, langs de meridiaan van Parijs. De moeite om die afstand nauwkeurig te meten, leidde er in 1889 toe dat het Internationale Bureau voor Maten en Gewichten de meter definieerde als de afstand tussen twee krassen op een staaf van platina-iridium, de zogenaamde X-meter, bewaard in Sèvres, Frankrijk. (Lees verder)

De gloeilamp is een lamp van glas waarin licht geproduceerd wordt door een gloeidraad. Als de spanning aangesloten wordt op een lamp gaat er stroom lopen door de gloeidraad, die daardoor heet wordt en licht gaat uitstralen. Het materiaal van de gloeidraad bestaat tegenwoordig uit het metaal wolfraam. Het glas van een gloeilamp is niet veel dikker dan een vel papier. Op 21 oktober 1879 demonstreerde Thomas Edison zijn eerste gloeilamp. (Lees verder)

Simchat Thora is een joods feest waarop wordt gevierd dat het Joodse volk de Thora bezit en leest. Het woord simcha betekent vreugde in het Hebreeuws. Vaak wordt Simchat Thora vertaald in Vreugde van de Wet maar het woord wet kan ook andere associaties oproepen dan wordt bedoeld. De vreugde ontstaat omdat de Thora een lamp voor de voet zou zijn, oftewel de jood doet uitgroeien tot wat zij of hij als mens zou moeten zijn. De dag voor Simchat Thora heet Sjemini Atseret; deze begint op 22 tisjrie. In Israël wordt Simchat Thora ook op deze dag gevierd. Daarbuiten is de dag erop - 23 tisjrei - dus Simchat Thora. Omgerekend naar de gregoriaanse kalender loopt dit feest in 2008 van maandagavond 20 oktober tot woensdagavond 22 oktober. Lees verder.

Gustaaf Sorel (17 januari 1905 – 14 mei 1981) was een Vlaamse kunstschilder, tekenaar en oprichter van de Stedelijke Kunstacademie in Oostende. In de kunst had hij een obsessie voor een geheimzinnige, drukkende stilte, zonder dat deze benauwend werd. Hij onderging zowel figuratieve invloeden, als, later, expressionistische, kubistische en constructivistische stimulansen. Het geheel van zijn werken toont in feite aan dat hij een man van het volk was wiens kunstenaarshart klopte voor het volk.(Lees verder)

Ruslana (Lviv, 24 mei 1973) is een Oekraïense zangeres, danseres, producente, componiste, dirigente, sociaal activiste, stemactrice, politica en multi-instrumentaliste. Tevens is Ruslana de winnares van het Eurovisie Songfestival 2004 en won ze een World Music Award in 2004 als 's werelds bestverkopende Oekraïens artiest.

Ruslana schrijft, componeert en produceert haar eigen liedjes zelf evenals haar videoclips. In het videospel Grand Theft Auto IV is Ruslana dj op het fictieve radiostation Vladivostok FM. Het nummer Wild Dances is een van de nummers op de radiozender. Ruslana's nieuwste album Wild Energy kwam op 10 oktober uit in Europa. (Lees verder)

Een kernreactor is een installatie waar gecontroleerde splijting van atoomkernen optreedt. De meeste kernreactoren worden gebruikt voor de opwekking van elektriciteit (kernenergie), maar men kan ook de vrijkomende neutronenstraling gebruiken voor onderzoeksdoeleinden, voor de productie van radio-isotopen voor medisch of industrieel gebruik, of voor de vervaardiging van plutonium voor kernwapens. Een belangrijk nadeel van kernreactoren is het radioactieve afval, dat jarenlang zoveel straling afgeeft dat het zeer zorgvuldig opgeslagen moet worden. Ook is er het risico van een kernsmelting zoals in 1986 gebeurde in Tsjernobyl. (Lees verder)

De huiscavia (Cavia porcellus) is de meest voorkomende cavia. Cavia's zijn voor knaagdieren aan de grote kant, ze wegen tussen 500 en 1500 gram en worden 25 à 30 cm lang. De cavia werd waarschijnlijk zo'n 3000 jaar geleden door de Inca's gedomesticeerd. Cavia's zijn in Peru, Bolivia en Ecuador nog steeds een belangrijk voedseldier, dat vaak in huis wordt gehouden. Het dier wordt onder andere gevoed met etensrestjes van het gezin, ongeveer zoals in Europa vroeger kippen of varkens werden gehouden. (Lees verder)

De viool is een snaarinstrument met vier snaren (G-D-A-E) en wordt bespeeld met een strijkstok. De houten klankkast dient om het geluid van de trillende snaren te versterken. Soms wordt de viool ook bespeeld door met een vinger te tokkelen (pizzicato). Een variant op de viool is de altviool, die een kwint lager gestemd is.

Beroemd zijn de Stradivarius-violen van de Italiaanse vioolbouwer Antonio Stradivari (±1644-1737), die vaak een fortuin waard zijn. De duurste Stradivarius is The Hammer die in 2006 $3,5 miljoen opleverde. Eén van de beroemdste violisten was Niccolò Paganini, die op 27 oktober 1782 geboren werd. (Lees verder)

Judo is een van oorsprong Japanse vechtsport, die rond 1882 werd ontworpen door Jigoro Kano. Het woord judo betekent 'zachte weg'. De sport bestaat uit een aantal technieken die erop gericht zijn een tegenstander buiten gevecht te stellen zonder hem te verwonden. Slaan, stoten en schoppen zijn verboden. Beoefenaars van judo, judoka's genaamd, dragen traditioneel een witte katoenen broek en jas die door een band bijeen worden gehouden. De kleur van de band geeft de graad van gevorderdheid aan. (Lees verder)

Aan het Volk van Nederland was een pamflet dat in de nacht van 25 op 26 september 1781 over alle grote steden in de Republiek der Verenigde Nederlanden werd verspreid vanuit geblindeerde koetsen, twee eeuwen na het Plakkaat van Verlatinghe. Het pamflet werd de geloofsbelijdenis van de Patriotten. De gewesten en de Generaliteit vaardigden strenge plakkaten tegen het pamflet uit, en men trachtte er achter te komen wie de schrijver was. Pas in 1891, ruim honderd jaar na het verschijnen van het pamflet, kon onomstotelijk worden bewezen dat Joan Derk van der Capellen tot den Pol de auteur was. In de twintigste eeuw zou Pim Fortuyn onder dezelfde titel een boekje laten verschijnen dat gericht was tegen de politieke elite van zijn tijd. (Lees verder)

Fjodor Michajlovitsj Dostojevski (11 november 1821 – 9 februari 1881) was een Russisch romanschrijver en publicist, een van de bekendste auteurs uit de Russische literatuur. Hij wordt gerekend tot de zogenaamde Realistische School in Rusland. Hij werd onder meer beroemd door zijn romans Misdaad en straf en De idioot en liet een omvangrijk oeuvre na. De grootinquisiteur van Sevilla, het beroemde hoofdstuk uit De gebroeders Karamazov, wordt algemeen beschouwd als een hoogtepunt in de wereldliteratuur.

Dostojevski schreef in een typerende gehaaste stijl, met veel nadruk en herhalingen. Veel van zijn belangrijkste personages lijden en worden vernederd vanwege hun hartstocht. (Lees verder)

Samhain is het Keltische nieuwjaarsfeest dat begint aan de vooravond van 1 november op 31 oktober. Men vierde de overgang van de zomerperiode en het oogstseizoen naar de winter. Voor de Kelten begon alles vanuit het donker. “De Kelten rekenen in nachten en in winters” schreef Julius Caesar. Ze lieten hun dagen beginnen na zonsondergang en hun winter startte met Samhain, het begin van de nieuwe ronde van het jaarwiel. Volgens de druïden kwamen in deze nacht de werelden van de geesten en van het materiële bestaan het dichtst bij elkaar, zodat een overgang tussen beide dan gemakkelijk mogelijk was. Het gebruik van Halloween, dat stilaan ingeburgerd raakt appelleert hieraan. De Cailleach die van aanvankelijke moedergodin tot vruchtbaarheids- of maangodin werd, keerde volgens een legende met Samhain terug om als koningin van de winter te heersen. Later degradeerde deze figuur tot een kol of heks. (Lees verder)