Wikipedia:Uitgelicht/september

Met Vikingschip worden verschillende types van houten schepen en boten aangeduid, die door de Vikingen werden gebruikt gedurende de periode van circa 789 tot 1100 na Chr. Het Vikingschip speelde een cruciale rol in de maatschappij en economie van de Vikingen. Het werd gebruikt voor transport, handel, oorlogsmissies, plunderingen en ontdekkingsreizen. Ook in de kunst en cultuur van de Vikingen speelde het schip een belangrijke rol. (Lees verder)

Onder de Grote brand van Londen verstaat men de brand die door de binnenstad van Londen woedde op 2 september 1666 en die een belangrijk deel van de stad verwoestte. De vernietigde oppervlakte bedroeg 1,5 × 1,5 mijl (5,83 km²), met 87 kerken en 13.200 huizen. Verbazingwekkend genoeg vermelden de annalen slechts negen tot zestien slachtoffers. Een gunstig gevolg van de brand was de beëindiging van de pest die Londen daarvoor had geplaagd. (Lees verder)

Ja Zuster, Nee Zuster was een populaire Nederlandse televisieserie over de bewoners van Rusthuis Klivia in de Primulastraat, die werd uitgezonden tussen 1966 en 1968. Op 3 september 1966 was de eerste uitzending. Eind 1999 ging het gelijknamige toneelstuk in première, en in oktober 2002 de gelijknamige film.
De teksten werden geschreven door Annie M.G. Schmidt die voor de liedjes samenwerkte met Harry Bannink. De liedjes kwamen uit op single en langspeelplaat en leverden al snel een Gouden Plaat op. (Lees verder)

De Katholieke Universiteit Leuven is de oudste universiteit van de Nederlanden en tevens de oudste nog bestaande katholieke universiteit ter wereld. Ze bevindt zich in Leuven, België. De Leuvense universiteit werd gesticht in 1425 door toedoen van hertog Jan IV van Brabant. De K.U. Leuven biedt 62 academische basisopleidingen aan en 104 voortgezette opleidingen. (Lees verder)

Maria Curie-Skłodowska (1867–1934) was een Pools-Frans natuur- en scheikundige en een pionier op het gebied van radiochemie.

Op 5 september 1910 slaagde ze er in haar laboratorium te Parijs in enkele grammen radium te verkrijgen. In 1911 ontving ze onder andere hiervoor de Nobelprijs voor de Scheikunde. In 1903 had ze al de Nobelprijs voor de Natuurkunde gekregen (Lees verder).

De Aarde (soms de wereld of Terra genoemd) is vanaf de Zon gezien de derde planeet van ons Zonnestelsel, en daarin de grootste (zowel in massa als in volume) en tevens naamgeefster van de aardse planeten. Voor zover bekend is de Aarde de enige plek in het heelal waar leven voorkomt of voor is gekomen; het is de woonplaats van miljoenen soorten organismen. Radiometrische dateringen hebben uitgewezen dat de Aarde 4,57 miljard jaar geleden is ontstaan. (Lees verder)

Brazilië (officieel de Federale Republiek Brazilië) is met zijn 8,5 miljoen vierkante kilometer het grootste land van Zuid-Amerika (het beslaat bijna de helft van dit continent) en het op vier na grootste ter wereld. Op 7 september 1822 werd Brazilië een onafhankelijk keizerrijk.

Een van de bekendste laaglanden ter wereld is het Amazonebekken in het noordwesten. Hier bevindt zich hoofdzakelijk het bedreigde Amazoneregenwoud en de op een na langste rivier van de wereld, de Amazone. (Lees verder)

De Hindoestaanse muziek, ofwel Noord-Indiase klassieke muziek, wordt traditioneel in een groot gebied beoefend, dat zich uitstrekt over de tegenwoordige landen Bangladesh, Noord-India, Pakistan en zelfs Afghanistan. De term hindoestaanse muziek is weliswaar gebruikelijk, maar verwarrend, omdat deze muziek door zowel hindoes als moslims wordt beoefend, en bovendien een versmelting van meer dan beide culturen is.
De muziek wordt uitgevoerd met behulp van instrumenten zoals onder andere de sitar, santoor, sarangi, sarod, surbahar, sursringar en de bansuri. (Lees verder)

De Nachtwacht is de naam die het grote publiek geeft aan het bekendste schilderij van Rembrandt van Rijn. Rembrandt schilderde het van 1640 tot 1642. De officiële naam luidt: De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren. Door vervuiling en verkleuring van de vernislaag in de loop van de 18e en 19e eeuw werd het schilderij steeds donkerder. Feitelijk heeft Rembrandt een scène bij daglicht weergegeven.

Het meesterwerk is eigendom van de gemeente Amsterdam en is in eeuwige bruikleen aan het Rijksmuseum aldaar.

Het geheel wekt de indruk van een momentopname – zeer ongewoon voor die tijd. (Lees verder)

Wind is bewegende lucht en bevat dus bewegingsenergie. In de meest algemene betekenis is windenergie de energie die gewonnen wordt door deze bewegingsenergie om te zetten in een bruikbare vorm. Vroeger werd windenergie met windmolens direct omgezet in mechanische arbeid. Tegenwoordig wordt het woord windenergie vooral gebruikt voor de elektrische energie die met een windturbine uit de wind gewonnen wordt. (Lees verder)

New York City is de grootste stad van de Verenigde Staten en een centrum van internationale handel, politiek, communicatie, muziek, mode en cultuur. De stad geldt als één van de belangrijkste wereldsteden.
De stad New York is gelegen in de staat New York en heeft een bevolking van acht miljoen mensen. Ze vormt het hart van de New York Metropolitan Area, één van de grootste agglomeraties ter wereld met een bevolkingsaantal van meer dan 22 miljoen (Lees verder).

Leon Trotski (7 november 1879 – 21 augustus 1940) was een Russische revolutionair en politicus van Joodse komaf die bekend werd als één van belangrijkste gezichten van de Russische Revolutie.
Gedurende de Oktoberrevolutie van 1917 stond Trotski aan de kant van de bolsjewieken en werd hij een van de naaste medewerkers van Lenin. Trotski werd bij het uitbreken van de burgeroorlog in Rusland benoemd tot Volkscommissaris voor Oorlog. (Lees verder).

Zoogdieren (Mammalia) vormen een klasse van warmbloedige, meestal levendbarende chordadieren die hun jongen voeden met moedermelk.
De zoogdieren worden ingedeeld in ruim 5500 soorten, meer dan 1250 geslachten, ruim 150 families en bijna 30 ordes. Hoewel de zoogdieren zijn ontstaan uit kleine, op de grond levende dieren, hebben ze een grote vormenrijkdom voortgebracht, die uit zowel vliegende (vleermuizen) als zwemmende (walvissen) en zowel vlees- (roofdieren) als plantenetende (onder andere evenhoevigen) vormen bestaat. Het grootste dier ooit (de blauwe vinvis) en het grootste levende landdier (de savanneolifant) zijn beide zoogdieren. (Lees verder)

Het eerste seizoen van de Gummiberen werd uitgezonden door NBC en startte op 14 september 1985 in de Verenigde Staten. De reeks werd vertaald in verschillende talen en is uitgezonden in verschillende landen. (Lees verder)

Eris is een in 2005 in ons zonnestelsel ontdekt Kuipergordelobject dat iets groter is dan Pluto. Tot 14 september 2006 was het bekend onder de naam 2003 UB₃₁₃. De ontdekking van dit object wakkerde de discussie rond het al dan niet planeet zijn van Pluto opnieuw aan. In augustus 2006 hebben zowel (toen nog) 2003 UB₃₁₃ als Pluto de status van dwergplaneet gekregen.
Eris werd al in 2003 gefotografeerd en geregistreerd. Het object heeft een geschatte diameter van 3000 km en staat 3 keer zo ver weg als Pluto, 97 keer de afstand van de aarde tot de zon. (Lees verder)

Mexico (officieel de Verenigde Mexicaanse Staten) is een land in Noord-Amerika, grenzend aan de Verenigde Staten, Belize en Guatemala, de Grote Oceaan en de Golf van Mexico. De nationale hoofdstad is Mexico-stad, dat op grote hoogte ligt: 2240 m. Mexico is een federatie van 31 staten. Het land heeft ongeveer 105 miljoen inwoners en de officiële taal is het Spaans.
De onafhankelijkheid van Mexico werd uitgeroepen op 16 september 1810 door de priester Miguel Hidalgo. De kerkklok die Hidalgo daarbij luidde, bevindt zich nu in Mexico-stad en wordt elk jaar geluid door de president op de avond voorafgaand aan de onafhankelijkheidsdag. (Lees verder)

Donkere materie is materie die niet zichtbaar is met optische middelen en ook niet detecteerbaar via de elektromagnetische straling die ons op aarde bereikt. Daarom wordt ze donkere materie genoemd in tegenstelling tot de zichtbare materie.
Het bestaan van donkere materie wordt verondersteld om de waargenomen beweging van verre sterren en afgeplatte spiraalvormig sterrenstelsels te kunnen verklaren op een wijze die consistent is met de zwaartekrachttheorie en de relativiteitstheorie. De zichtbare materie in deze sterrenstelsels heeft namelijk niet genoeg massa om de bewegingssnelheid van de sterrenstelsels te kunnen verklaren. (Lees verder)

U2 is een Ierse rockband met Bono (Paul David Hewson), zang en gitaar, The Edge (David Howell Evans) op gitaar, piano, zang en soms de basgitaar, Adam Clayton op basgitaar en soms gitaar en Larry Mullen jr op drums. Deze bezetting is van het begin af altijd ongewijzigd gebleven, wat een unicum is in de popgeschiedenis. De Nederlandse fotograaf Anton Corbijn heeft een belangrijke invloed gehad op het imago van de band. Diverse albumhoezen en -video's zijn van zijn hand.

De band is politiek actief voor de rechten van de mens en steunt vele goede doelen, onder andere door benefietconcerten en inzamelingsacties. Het benefietconcert Live Aid op 13 juli 1985 vormde de definitieve doorbraak van de groep. (Lees verder)

Het Oktoberfest is een jaarlijks volksfeest in München. Het begint halverwege september en eindigt op de eerste zondag in oktober. Het geldt als het grootste bierfestival ter wereld en wordt jaarlijks door meer dan zes miljoen mensen bezocht. Het vindt plaats op de Theresienwiese, een terrein in het centrum van München dat speciaal voor het Oktoberfest is ingericht.

Het eerste Oktoberfest werd in 1810 gehouden ter ere van de bruiloft van kroonprins Lodewijk van Beieren en prinses Theresia van Saksen-Hildburghausen. Het 175e Oktoberfest begint op zaterdag 20 september en eindigt op zondag 5 oktober 2008.

Het festival bestaat voornamelijk uit een grote kermis en veertien grote biertenten. De grootste tent biedt plaats aan ca. 10.000 mensen. Het is wettelijk vastgelegd dat tijdens het Oktoberfest alleen in München gebrouwen bier geschonken mag worden. Het bier wordt ook vaak alleen geserveerd in een Maß, een bierpul van een liter. Traditiegetrouw gaan de mannen gekleed in Lederhosen en de vrouwen in Dirndls. (Lees verder)

Het boeddhisme is een religie die ongeveer 500 voor Christus in India werd gesticht door Gautama Boeddha. Het heeft zich geleidelijk over andere delen van Azië uitgebreid en speelde een centrale rol in de spirituele, culturele en sociale ontwikkeling van de Oosterse wereld. Tegenwoordig telt het boeddhisme ongeveer 415 miljoen aanhangers.
De kern van deze leer is het natuurlijk principe dat de Boeddha ontdekte als resultaat van zijn zoektocht naar een einde aan het lijden en de ontevredenheid, het nirwana. (Lees verder)

De Zuidtangent is de naam van twee snelle tangentiële busverbindingen:

• Lijn 300 vanaf Station Haarlem via onder meer Hoofddorp en Schiphol naar Station Amsterdam Bijlmer ArenA
• Lijn 310 vanaf P+R Getsewoud Zuid via Hoofddorp en Schiphol naar Station Amsterdam Zuid. De Zuidtangent is een vorm van hoogwaardig openbaar vervoer (HOV). De bussen rijden met een frequentie van twee keer (in A'dam-Zuid buiten de spits) tot en met 18 keer (in de spits in Hoofddorp) per uur. Het gedeelte tussen Haarlem en Schiphol-Noord is de langste vrije busbaan van Europa. Voor de aanleg van de trajecten zijn onder andere een aquaduct en een tunnel gebouwd. Het eerste deel van de Zuidtangent werd geopend op 13 januari 2002. In de toekomst zal de Zuidtangent verder worden uitgebreid. De lijn wordt geëxploiteerd door Connexxion. (Lees verder)

Walibi World is een familiepretpark in het Flevolandse Biddinghuizen. Het park begon als een agrarisch themapark genaamd De Flevohof. In 1991 werd de Flevohof echter failliet verklaard, waarna het werd overgenomen door de Walibi Group. Het park werd in de daaropvolgende jaren verbouwd tot een attractiepark, dat in 1994 zijn deuren opende. Het hoogste punt was op dat moment El Condor, de eerste achtbaan waarin de treintjes onder de rails hangen. In 2000 werd het park verkocht aan Six Flags en kwamen er vier nieuwe achtbanen bij. In 2004 werd Six Flags Europe failliet verklaard en werd Starparks de eigenaar. Sinds 2006 is Compagnie des Alpes de eigenaar van het park, dat het grootste in zijn soort is in de Benelux. (Lees verder)

De IJzeren Poort is een kloofdal in de Donau, dat in ruime zin een traject van 134 km lengte omvat, en in enge zin alleen de laatste barrière in dit traject is. Het ligt even voorbij de Roemeense stad Orşova. Tegenwoordig bevindt zich hier een stuwdam.
De kloof ligt tussen Roemenië in het noorden en Servië in het zuiden. De rivier scheidt op deze plaats de zuidelijke Karpaten van de noordwestelijke uitlopers van de Balkan. (Lees verder)

Een amsterdammertje is een roodbruin paaltje op vele trottoirs in Amsterdam en andere steden, dat dient om ongewenst parkeren te verhinderen. Rond 1906 verschenen de eerste amsterdammertjes en de plaatsing nam een grote vlucht sinds ongeveer 1960.

Op het paaltje staan de drie andreaskruisen die ook op het wapen van Amsterdam voorkomen. (Lees verder)

Carolus Clusius was een Vlaamse geleerde, arts en botanicus. Hij speelde een grote rol bij de verspreiding van de aardappel en tulp in Europa. Clusius kreeg van de Oostenrijkse ambassadeur in Turkije, de Vlaamse edelman Ogier Gisleen van Busbeke, een paar tulpenbollen, die deze op zijn beurt van de sultan Süleyman I had gekregen. Clusius nam deze bollen mee naar Leiden waar hij veel onderzoek heeft gedaan naar het voorkomen van vlammen en strepen in tulpenbloemen - aan het eind van de negentiende eeuw werd ontdekt dat dit een gevolg was van een virusinfectie. Hij heeft door zijn onderzoek de basis gelegd voor de Nederlandse bollenteelt en tulpenveredeling. (Lees verder)

De T-Ford (Ford model T) was een auto die op 27 september 1908 in productie werd genomen door Ford. Eerst gebeurde het bouwen nog met de hand, later voerde Henry Ford als eerste de lopende band in, geïnspireerd door de werkwijze in een slachterij in Chicago. Door de massaproductie was het een betaalbare auto. Een bandwerker bij Ford kon toen een T-Ford kopen met het loon van vier maanden. In 1918 was de helft van alle auto's in de Verenigde Staten een Ford-T. De productie van de T-Ford vond plaats tussen 1908 en 1927 en er werden in deze periode meer dan 15 miljoen van deze voertuigen verkocht. (Lees verder)

Stengels van planten zorgen voor stevigheid en transport van water, mineralen en assimilaten. Ook zorgen stengels voor de groei zowel in de lengte als in de dikte. Plantenstengels bestaan uit leden en knopen. De knopen zijn vaak verdikt. Op de knopen van stengels zitten de bladeren. Bij houtachtige gewassen zijn de twijgen bedekt met een kurklaagje. Daarom zitten op het oppervlak van deze twijgen lenticellen, vergelijkbaar met huidmondjes bij bladeren. Deze zorgen voor gasuitwisseling door de kurklaag heen. (Lees verder)

De Sony Pictures Studios vormen een complex van filmstudio's, dat gebruikt wordt door onder andere Columbia Pictures, TriStar Pictures en Metro-Goldwyn-Mayer. Ook bekende Amerikaanse televisieshows als Jeopardy en Wheel of Fortune worden hier opgenomen. Nadat de studio's in 1915 gebouwd waren kwamen ze in 1924 in handen van Metro-Goldwyn-Mayer, die hier beroemde films als The Wizard of Oz en Gone with the Wind produceerden. Na financiële problemen van MGM werden de studio's verkocht, om uiteindelijk in 2005 in handen te komen van Sony Pictures Entertainment. (Lees verder)

Bokbier is een seizoensbier dat elk jaar van september tot november wordt verkocht. Er is ook een (blond) bokbier dat elk jaar in mei wordt verkocht. Deze bieren worden ook wel respectievelijk herfstbok en lentebok genoemd.

De naam is aan het eind de zestiende eeuw ontstaan in Beieren en is een verbastering van de aanduiding Einbecker Bier naar de stad Einbeck, in de vijftiende eeuw een beroemde bierstad. (Lees verder)