Clemens[1] Willibrord, ook Willibrordus genoemd (Northumbria, omstreeks 658 - Echternach, 7 november 739) was een rooms-katholieke aartsbisschop en missionaris van Angelsaksische afkomst. Willibrord is een christelijke heilige en staat ook bekend als de 'apostel der Friezen', soms ook als 'apostel van de Benelux'.
Willibrord is opgenomen in de canon van Nederland.
Inhoud |
Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis als oblaat toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij York in Engeland.
In Ripon groeide Willibrord op onder de invloed van Sint-Wilfridus (Egbert), de bisschop van York, die te midden van de daar heersende katholiek-Keltische traditie een voorstander was van de Roomse lijn.
Op zijn 20e verkoos Willibrord te vertrekken naar de Abdij van Rathmelsigi in Ierland. Nadat hij zich in dit klooster onderworpen had aan een strenge tucht werd hij daar in 688 tot priester gewijd.
Volgens de latere schrijver Alcuinus was Willibrord vervuld van de geest van "peregrinatio", de mystieke wens om het aardse thuis te verruilen voor de bekering van heidense volken en reisde Willibrord in 690 met elf of twaalf gezellen, onder wie Werenfried van Elst, via Katwijk (Zuid-Holland) naar Friesland om het voorbeeld te volgen van Jezus Christus die rondtrok om zijn boodschap te verkondigen. Willibrord begon daar met zijn kersteningsmissie van de Friezen, die zich steeds[bron?] tegen de kerstening hadden verzet.
Vandaar uit bezocht Willibrord een groot eilandengebied dat zich uitstrekt van de Lauwerszee tot België en Luxemburg toe.
In tegenstelling tot de missioneringpraktijk van de Iers-Schotse monniken, die bij de evangelisatie geen systeem hanteerden, organiseerde Willibrord zijn missionering pragmatisch en doordacht. Zo zocht hij eerst de bescherming van de Pepinidische hofmeier Pepijn van Herstal, die de Friese koning Radbod tot over de Rijn had teruggedreven, en verzekerde zich van pauselijke goedkeuring toen hij na twee moeilijke reizen naar Rome in 695 door paus Sergius I tot aartsbisschop der Friezen werd gewijd, waarbij Utrecht zijn zetel werd. Willibrord kreeg daarbij de voornaam Clemens van deze paus bij zijn wijding toebedeeld.
Door de aanbeveling van Pepijn van Herstal kreeg Willibrord van de Frankische adel een grote hoeveelheid landgoederen geschonken, en bouwde daarmee heel wat kerken en kloosters. Willibrord ontving in 698 de eerste helft van groot landgoed van Irmina, de abdis nabij Trier, die de moeder van Plectrudis, de vrouw van Pepijn van Herstal, was. Toen Pepijn van Herstal hem later ook het resterende deel van dit landgoed schonk, was Willibrord in staat om een klooster in Echternach te stichten, de plaats waar hij graag zijn missietochten voorbereidde naar Frisia, en naar Denemarken en Thüringen.
Na de dood van Pepijn van Herstal in 714, nam Radbod Utrecht weer in. Pas toen Karel Martel Utrecht definitief heroverd had op Radbod, verminderden ook de vele tegenslagen die Willibrord in zijn werk had moeten verduren. In 719 ontving Willibrord bezoek van Bonifatius, die na een verblijf van drie jaar naar de Germaanse landen vertrok om daar te gaan kerstenen.
Willibrord maakte een aantekening die in de kantlijn van een kalender werd gezet[2], betreffende de belangrijkste data van zijn missionariswerk: zijn aankomst in 690 in Francia, bisschopswijding in 695, eindigend met het gezegde "in Dei nomine feliciter" (in de naam van God gelukkig).
Van het einde van Willibrords leven is niets bekend, behalve dat hij voor zijn dood zijn opvolging had geregeld en zijn grote bezittingen[bron?] had toegekend.
Willibrord stierf op 81-jarige leeftijd op 7 november 739 en werd op eigen verzoek begraven in Echternach. Heden ligt Willibrords graf in de crypte van de basiliek van de Abdij van Echternach.
De methode die Willibrord gebruikte was in feite vernederend voor de Friezen. Willibrord zocht ogenblikkelijk politieke en militaire steun bij de grootste belager van het Friese rijk onder koning Radbod, namelijk het toen al christelijk Frankische rijk. Met name Pepijn van Herstal was Willibrords grote beschermheer.
In 752/753 schreef Bonifatius een brief aan paus Stefanus II, waarin hij vermeldde dat Willibrord de Friese heidense heiligdommen en tempels had vernietigd.[3] In de hagiografie van Alcuin uit circa 795 staan twee verhalen dat Willibrord heidense heiligdommen onteerde. In het eerste verhaal zou Willibrord met een gezelschap bij Walcheren zijn aangekomen. Willibrord zou aldaar vervolgens een heidens heiligdom hebben verbrijzeld. De bewaker van het heiligdom die dat wilde verhinderen, werd daarop bijna door Willibrords gezelschap vermoord.[4][5] Tevens zou Willibrord op Fositeland (het huidige Helgoland) ook voor de heidenen hun als heilig beschouwde waterbron, de Friese god Fosite en het vee hebben onteerd.[6]
In de legendes over Willibrord spelen waterbronnen en putten een grote rol omdat het christendom tegenover de natuurverering van de Germanen stelt dat Christus de enige en eeuwige bron is. Het Germaanse heidendom zelf werd sterk bepaald door natuurverering met heilige bomen, stenen en water als levensbron.
Al gauw na zijn dood werd Willibrord in Echternach als heilige vereerd. Zijn graf groeide uit tot pelgrimsplaats, zodanig dat in 800 de bescheiden Merovingische kerk al plaats moest maken voor een grotere van 60 meter lang met drie zijbeuken.
Er zijn twee hagiografieën over hem geschreven, de eerste rond 795 door Alcuin en de tweede, 300 jaar later, door Abt Thiofrid. Deze verhalen onder andere legendes en noemen wonderen rond Willibrord zodat hij aanzienlijk aan roem en verering won in de Europese kloosters aan deze kant van de Alpen. De Willibrordsputten en bronnen die zijn bekeringswerk op zijn "peregrinatio" markeerden, bezocht men ter genezing van zenuwaandoeningen, vooral die van kinderen. Vandaag nog dragen veel kerkparochies in België, Nederland en langs de Beneden- Rijn (Niederrhein), die verbonden waren met het klooster van Echternach, de naam Sint-Willibrordus. Een voorbeeld daarvan zijn de parochies Berchem, Deurne en Bakel, waar gronden en goederen (en in Bakel in 712 een kerk door edelman Herelaef) aan Willibrord werden geschonken.
In de reliekenschat van de Dom van Utrecht bevonden zich in 1525 relieken van bisschop Willibrord, bestaande uit fragmenten van zijn vlees, botten, kazuifel en schoeisel, bewaard in een met fijn linnen omwikkeld en met N gemerkt etui.[7] Sinds 2002 vindt er weer een jaarlijkse processie in Utrecht plaats waarbij een reliekschrijn met enkele botten van Willibrord wordt rondgedragen door de stad.[8][9]
Ook bedevaartgangers die in Echternach deelnemen aan de springprocessie, tonen nu nog hun trouw aan de patroonheilige. Hoewel de oorsprong van deze eigenaardige processie onbekend is, bestaat deze eruit dat er 3 stappen naar voor gezet worden en 2 naar achteren. Elk jaar vindt deze processie met duizenden deelnemers en bezoekers plaats op de dinsdag na Pinksteren ter nagedachtenis aan Willibrord.
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
Referenties:
Bronnen:
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Sint-Willibrord van Wikimedia Commons. |
