|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
Winterswijk (
uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Wenters of Wenterswiek) is een dorp en gemeente in het meest oostelijke deel van de Achterhoek in de Nederlandse provincie Gelderland. In de gemeente woonden op 1 juli 2006 29.147 mensen (bron: CBS). Hiervan woonden er op 1 december 2006 23.684 in de plaats Winterswijk. Het oppervlak van de gemeente Winterswijk bedraagt 138,29 km², waarvan 0,52 km² water.
Inhoud |
De gemeente Winterswijk ligt in het oosten van de Gelderse Achterhoek en grenst aan drie kanten aan Duitsland. De gemeente heeft een groot aantal buitengebieden. Daarin liggen negen buurtschappen die allemaal tot de gemeente Winterswijk behoren. Met de klok mee onderscheiden we achtereenvolgens: Meddo(*) (1.475 inw), Huppel (431 inw), Henxel (310 inw), Ratum (371 inw), Brinkheurne (271 inw), Kotten (788 inw), Woold (873 inw), Miste (657 inw) en Corle (275 inw).
(*) dorp, maar door sommige instanties aangegeven als buurtschap
Winterswijk staat bekend om zijn coulissenlandschap en de steengroeve met zijn fossiele resten. Het Juratijdperk Lias komt bij Winterswijk in enkele beekbeddingen aan de oppervlakte.
Aan het eind van het Tertiair (ongeveer 1 miljoen jaar geleden) stond vrijwel geheel Nederland en ook België tot aan de Ardennen onder water. Samen met Zuid-Limburg bleef ook Winterswijk boven water. Maar ook Winterswijk lag ooit ook onder zeeniveau. Op 3 mei 1922 werd bij boringen rond Winterswijk onder andere steenzout aangetroffen.
Ten tijde van het Romeinse Rijk leefden in de omgeving van Winterswijk Chamaven, en wellicht ook Bructeren. Er is in Winterswijk een bronzen munt gevonden van Galba. Naar alle waarschijnlijkheid is het dorp Winterswijk op zijn minst 1000 jaar oud. De naam Winterswijk komt van het Germaanse Winidaharis Wika, wat dochternederzetting van Winidahari betekende[1]. Het oudste document, waaruit het bestaan van Winterswijk als afzonderlijk 'kerspel' (parochie) kan blijken, is een lijst van inkomsten van het St. Maurisstift in Münster (Duitsland). Dit geschift dateert uit de eerste jaren van de 11e eeuw. Daaruit kan worden afgeleid dat de eerste lijnen waaruit het dorp zich ontwikkelde, reeds voor het jaar 1000 zichtbaar waren. Het is waarschijnlijk dat het ontstaan van de bebouwde kom in verband heeft gestaan met de stichting van een kerk. De oudste berichten spreken namelijk van een 'parochia Winterswijk' of vermelden de aanwezigheid van een geestelijke aldaar. Tot de gemeentelijke hervormingen van 1811 viel Winterswijk bestuurlijk onder de heerlijkheid Bredevoort. In 1816 werd het een zelfstandige gemeente. Over de betekenis van de naam Winterswijk lopen de meningen uiteen. De meest aannemelijke verklaring is, dat de plaatsnaam is afgeleid van een in onbruik geraakte persoonsnaam. In historische documenten komen onder andere de volgende namen voor: Winterswijk, Winethereswick, Winriswic en Wenterswic. "Wic" betekent wijk of woonplaats van een zekere persoon. De persoon zal dan waarschijnlijk Wenether, Winitar of Winter hebben geheten. Na de Protestantse Reformatie werd Winterswijk hervormd, in tegenstelling tot katholiek gebleven plaatsen in de omgeving zoals Groenlo en Lichtenvoorde. In de 17de eeuw werd onder Bommenberend het katholicisme tijdelijk en kortstondig hersteld. In 1850 telde de toenmalige gemeente Winterswijk, met een oppervlakte van 138 km², 7595 inwoners.[2] Winterswijk heeft een museum, Museum Freriks, alwaar de geschiedenis op alle vlakken goed terug te vinden is.
Winterswijk is door zijn ligging van drie zijden ingesloten door het Duitse territorium. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat in het najaar van 1939 bij de plaatselijke politie een melding binnenkwam dat in de buurtschap Woold behorende tot de gemeente Winterswijk personen hadden gezien dat vanaf Duits gebied een of meerdere vliegtuigen over Nederlands grondgebied vlogen,en zich verdacht gedroegen. De politie ging op onderzoek uit, maar vond natuurlijk niets omdat het zeer waarschijnlijk verkenningstoestellen van de Luftwaffe geweest waren, welke na hun verkenning weer waren terug gekeerd naar hun basis. Wat voor de Duitsers interessant zal zijn geweest, is vermoedelijk de staat van de verdedigingsobjecten nabij de grens. Dit waren onder andere de tankvallen in de buurtschap Kotten, en verdere toestanden betreffende de verkenningsbataljons die een waarnemende taak hadden om het achterland in te lichten bij naderende Duitse acties. Dit grenswachtbataljon lag in het Feestgebouw in Kotten en had tot taak om het grensgedeelte tussen Eibergen en Dinxperlo te bewaken. Reeds voor de Duitse inval stemde bij verkiezingen tussen de 15 en 20 % van de Winterswijkers, met name boeren en kleine middenstanders op de NSB. Dit wordt verklaard door enerzijds de grote aanhang van de rechtse en antisocialistische vereniging Landbouw en Maatschappij met een veearts als sterk charismatische voorman, en anderzijds het hoge percentage onkerkelijkheid, waardoor banden met traditionele confessionele of socialistische partijen zwakker waren.[3] In Winterswijk en omgeving doken velen onder en was het verzet actief. Ook hadden pro-Duits gezinde boeren Joodse onderduikers. Al in de vooroorlogse jaren arriveerden in de grensgemeente Winterswijk vele Joodse en politieke vluchtelingen.[4] De gereformeerde verzetsvrouw Helena Kuipers-Rietberg, Tante Riek, die in Ravensbrück het leven liet, is een begrip.
Het wapen van Winterswijk stamt uit 1816, maar kwam voor het eerst al voor op een vaandel van de burgerij in 1748. De afbeelding bestaat uit een in azuurblauw springende hazewindhond van zilver met een gouden halsband. Het schild is gedekt door een gouden kroon met vijf bladeren.
 Zie Winterswijkse textielindustrie voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Van oudsher was Winterswijk een boerennederzetting, maar met de opkomst van de textielindustrie groeide het aantal inwoners. Winterswijk had aan het begin van de twintigste eeuw zeven textielfabrieken, waaronder de Batavier en de Tricotfabriek. Winterswijks meest historische straatje, de Lappenbrink (tegenwoordig Nieuwstraat), is ook in deze tijd ontstaan.
Tot en met de achttiende eeuw was Winterswijk zeer geïsoleerd. De enige vorm van vervoer was via de vaak slecht begaanbare wegen. In 1830 kwam hier verandering in door de aanleg van een verharde weg tussen van Borken via Winterswijk en Groenlo naar Deventer en Zutphen.
Winterswijk heeft twee spoorverbindingen:
Beide verbindingen worden sinds 1999 bereden door Syntus.
In 2001 is in Winterswijk een nieuw station geopend, Station Winterswijk West. Tweemaal per uur stoppen hier de stoptreinen Zutphen - Winterswijk.
In het verleden waren er ook spoorverbindingen naar Borken (1880–1979), naar Bocholt (1880–1931) en naar Neede (1880-1938). Het oude stationsgebouw van de GOLS is nog aanwezig en als museum in gebruik.
Winterswijk is een bekend recreatiegebied met veel campings. Vlak buiten het centrum ligt het Strandbad, een openluchtzwembad die echter vanwege financiële omstandigheden niet meer sinds 2004 geopend is geweest. Ten noorden van Winterswijk ligt recreatiegebied het Hilgelo. Een jaarlijks terugkerend evenement is het bloemencorso in augustus.
Voetbal is een populaire sport in Winterswijk. Als plaats met nog geen 30.000 inwoners heeft men maar liefst zeven verenigingen. De clubs in de gemeente Winterswijk zijn: FC Trias, W.V.C. Winterswijk, Sportclub Meddo, vv Winterswijk, vv MEC, Vosseveld en SKVW. FC Trias is in 2002 ontstaan uit een fusie van de verenigingen Fortuna, Kotten en Ratum.
Ook muziek is een populaire hobby in Winterswijk. In Winterswijk spelen drie verenigingen in de hoogste divisie van Nederland te weten de Koninklijk erkende Muziekvereniging Excelsior, de Koninklijke Winterswijkse Orkest Vereeniging en Christelijke Muziekvereniging de Eendracht. Meer dan 400 leden musiceren hier in verenigingsverband. Daarnaast speelt de Slagwerkgroep van Excelsior in de top van Nederland. Door het kampioenschap in 1999 (1e divisie) en in 2001(ere divisie) en het goede presteren op de overige concoursen is het topconcours van de KNFM en het kampioenschap van alle bonden nu in Winterswijk. Schouwburg De Storm vormt een toplocatie voor dit soort evenementen. Door de akoestiek in de concertzaal en de opslagruimte in de feestzaal onderscheid De Storm zich van de andere accommodaties elders. Naast deze drie verenigingen zijn er nog drie - ook op hoog niveau spelende - muziekverenigingen in de buurtschappen: Concordia Kotten, St. Jan Meddo, Crescendo Ratum. Daarnaast zijn er nog diverse koren, bandjes, gezelschappen en andere musici. In 2008 zal in het park bij de Scholtenbrug een nieuwe muziekkoepel worden gebouwd. Deze modern vormgegeven koepel wordt gebouwd op initiatief van muziekvereniging Excelsior, die in 2007 zijn honderdjarig bestaan vierde.
Disabuse, een hardcore/metalband uit de periode 1987-2004, is in Winterswijk ontstaan.
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Oost Gelre | Vreden (D) | |
 |
Stadtlohn (D) Südlohn (D) |
|
| Aalten Bocholt (D) |
Rhede (D) | Borken (D) |
| Bronnen, noten en/of referenties: |
| Gemeente Winterswijk |  |
|---|---|
|
Buurtschappen: Huppel | Henxel | Ratum | Brinkheurne | Kotten | Woold | Miste | Corle |
|
| Provincie Gelderland |
|
|---|---|
|
Aalten · Apeldoorn · Arnhem · Barneveld · Berkelland · Beuningen · Bronckhorst · Brummen · Buren · Culemborg · Doesburg · Doetinchem · Druten · Duiven · Ede · Elburg · Epe · Ermelo · Geldermalsen · Groesbeek · Harderwijk · Hattem · Heerde · Heumen · Lingewaal · Lingewaard · Lochem · Maasdriel · Millingen aan de Rijn · Montferland · Neder-Betuwe · Neerijnen · Nijkerk · Nijmegen · Nunspeet · Oldebroek · Oost Gelre · Oude IJsselstreek · Overbetuwe · Putten · Renkum · Rheden · Rijnwaarden · Rozendaal · Scherpenzeel · Tiel · Ubbergen · Voorst · Wageningen · West Maas en Waal · Westervoort · Wijchen · Winterswijk · Zaltbommel · Zevenaar · Zutphen |
.png)
