Yttrium is een scheikundig element met symbool Y en atoomnummer 39. Het is een zilverwit overgangsmetaal.
Inhoud |
In 1794 is yttriumoxide (Y2O3) ontdekt in het mineraal gadoliniet door de Finse chemicus en geoloog Johann Gadolin. Later is het in 1828 voor het eerst geïsoleerd door Friedrich Wohler door yttriumchloride (YCl3) te reduceren met kalium.
Het element is vernoemd naar de Zweedse stad Ytterby. In de omgeving werden en worden lanthanidehoudende mineralen gevonden waarin ook vaak yttrium wordt aangetroffen. Andere elementen die naar deze stad zijn vernoemd zijn erbium, terbium en ytterbium.
Yttrium en europium worden in fosforverbindingen veelvuldig toegepast in kleurentelevisies voor de rode pixels. Andere toepassingen zijn:
Een andere belangrijke toepassing van yttrium is in YAG-lasers. Hierin vormen yttrium-aluminium kristallen waarbij een klein deel van de yttrium atomen is vervangen door neodymium een belangrijk onderdeel.
Recentelijk is onderzoek gedaan naar het gebruik van een isotoop van Yttrium in cytostatica. Patiënten met een bepaalde vorm van non-Hodgkin lymfoom lijken baat te hebben bij behandeling met ibritumomab (= Zevalin®): radioaktief 90Y met een halfwaardetijd van 2,46 dagen, is gekoppeld aan monoclonale antilichamen die gericht zijn tegen specifieke antigene determinanten van de tumorcellen. Na binding van de antilichamen aan de tumorcellen zal de radioactiviteit zich dus in het tumorweefsel kunnen concentreren, waardoor schade aan ander, gezond weefsel, zoveel mogelijk wordt beperkt.
Yttrium wordt net als scandium meestal tot de lanthaniden gerekend. Onder normale omstandigheden is het metaal vrij stabiel, maar als fijn verdeeld poeder kan het makkelijk ontbranden in aanwezigheid van zuurstof.
In vrijwel alle mineralen waarin lanthaniden voorkomen wordt ook yttrium aangetroffen. Ook in uranium erts komt yttrium regelmatig voor. De concentraties daarin zijn echter te laag om het daaruit op commerciële basis te winnen. De meest gebruikte yttriumbron zijn de minerale manaziet en bastnasiet welke tot 3% yttrium in verbindingen bevatten. De meest toegepaste isolatie methode is het reduceren van yttriumfluoride met metallisch calcium. Desalniettemin is het een erg lastig karwei om yttrium te scheiden van andere lanthaniden.
Onderzochte stenen die met de Apollo missies van de maan terug naar de aarde werden gebracht, bleken in relatief hoge concentraties yttrium te bevatten.
| Stabielste isotopen | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Iso | RA (%) | Halveringstijd | VV | VE (MeV) | VP |
| 88Y | syn | 106,65 d | EV | 3,623 | 88Sr |
| 89Y | 100 | stabiel met 50 neutronen | |||
In de natuur komt er één stabiele yttrium isotoop voor (89Y). De meest stabiele radioactieve isotoop is 88Y met een halfwaardetijd van iets meer dan 100 dagen. 90Y komt samen met het strontium isotoop 90Sr vrij bij kernproeven.
Yttriumverbindingen worden in het algemeen als zeer giftig beschouwd. Sommige yttriumzouten kunnen kankerverwekkend zijn.
| Chemische elementen en isotopen |
|---|
|
Periodiek systeem: Standaard · Alternatief · Elektronenconfiguratie |
