Zaandam

Zaandam

Plaats in Nederland
Situering
Provincie	Noord-Holland
Gemeente	Zaanstad
Algemeen
Oppervlakte	23 km²
Inwoners (01-01-2007)	72.036 (2252 inw/km²)
Nederland

De houthaven begin 20e eeuw

De Zaan

Sint-Bonifatiuskerk Zaandam

Zaanse huisjes

Tsaar Peter munt

Sluis

Oostzijderkerk

kerktoren "Bullekerk"

Zaandam is een stad in de provincie Noord-Holland die in 1974 is opgegaan in de gemeente Zaanstad. Het is, qua aantal inwoners, de grootste plaats binnen die gemeente (de plaats met de grootste oppervlakte is Assendelft). Zaandam ligt aan weerszijden van de Zaan. De stad heeft 72.500 inwoners en beschikt over twee spoorwegstations: Station Zaandam en Station Zaandam Kogerveld.

[bewerk] Geschiedenis

Zaandam is in 1811 ontstaan door samenvoeging van de gemeenten Oostzaandam dat deel uit maakte van Oostzaan en Westzaandam dat deel uitmaakte van Westzaan. In 1812 werd Zaandam door Keizer Napoleon Bonaparte verheven tot stad.

Zaandam en de Zaanstreek zijn nauw verbonden met de bedrijvigheid gesitueerd aan de oevers van de rivier de Zaan. Van oudsher hebben hier diverse soorten industrie en vooral de voedingsmiddelen industrie hun vestigingsplaats gekozen.

Zaandam was leidend ten tijde van de eerste industriële revolutie. In de Gouden Eeuw was de Zaanstreek een enorm industrieel molengebied. Duizenden windmolens zaagden het hout uit Scandinavië voor de scheepsbouw, en voor de papierindustrie die sinds 1650 opbloeide.

Zaandam is nauw verbonden geweest met de walvisvaart, iets wat heden ten dage nog aan het gemeentewapen kan worden vernomen.

Zaandam was tot in de tweede helft van de twintigste eeuw een belangrijke houthaven. Als herinnering daaraan staat sinds 20 juni 2004 een 4 meter hoog beeld, De Houtwerker, van de Joegoslavische beeldhouwer Slavomir Miletić, aan de voormalige haven opgesteld.

De bijnaam van de Zaandammers is galgezagers, naar het illegaal omzagen van de galgen, waaraan de aanstichters van de turfoproer in 1678 waren opgehangen.

[bewerk] Bezienswaardigheden

Zaandam heeft niet de structuur van een stad. Eigenlijk bestaat het uit twee parallelle dijken aan weerszijden van de Zaan: Oostzijde en Westzijde. Op de padjes, die hier loodrecht op stonden, vond men de molens. Vooral in de buurt van de Oostzijderkerk heeft enige centrumvorming plaatsgevonden. In de loop van de 19e eeuw vestigden zich vele industriële bedrijven langs de Zaan, die op stoomkracht in plaats van windkracht waren gebaseerd, en die deels weer tot industrieel monument zijn geworden. In deze tijd heeft verdere centrumvorming plaatsgevonden langs de Gedempte Gracht en enkele parallel daaraan verlopende straten. Ondanks het feit dat dit centrum een rommelige en ietwat verwaarloosde indruk maakt - men brengt nu enige structuur in het stationsgebied aan door middel van het plan Inverdan - telt Zaandam een groot aantal bezienswaardigheden, die deels verspreid over het stadsgebied liggen en soms in wat kleinere clusters bij elkaar. Aan de Oostzijde en Westzijde zijn in de 2e helft van de 19e eeuw veel villa's gebouwd. Aan de Oostzijde zijn deze bijna allemaal gesloopt voor de fabrieken van bijvoorbeeld AH, maar aan de Westzijde staan nog veel villa's. Niet alle villa's in de Westzijde zijn in de 19e eeuw gebouwd. De villa Westzijde 38 is namelijk al ouder. Onder de villa's zijn veel verschillende bouwstijlen, zo heb je de normale stijlen, maar er zijn ook villa's in Italiaanse stijl gebouwd. De villa Westzijde 39 is een villa in Italiaanse stijl. Veel van de villa's aan de Westzijde zijn verbouwd tot winkel of kantoor, en dat heeft geleid tot het verdwijnen van de mooie tuinen en deuren van de villa's.

De Zaanse Schans is een buurtje in Zaandam, gelegen aan de Zaan. Het is een bekende openluchtattractie met jaarlijks ongeveer 900.000 bezoekers. Formeel is het geen museum. Het is wel opgezet met de bedoeling het historisch erfgoed te bewaren. Op de Zaanse Schans bevind zich ook het Zaans Museum. Dit museum bevat cultuurhistorische en streekgebonden collecties over woon- en industriële cultuur van de Zaanstreek.

[bewerk] Kerkelijke en aanverwante gebouwen

• twee 17e eeuwse kerken:
  • De Oostzijderkerk staat op de plaats waar in de Middeleeuwen al een kapel stond. Deze is later verbouwd tot de huidige kerk. De kerk is in 1846 flink verbouwd. Daarbij is een noordelijk stuk van de kerk verwijderd. Hier staat nu de kerktoren. De oude kerktoren die op de voorgevel stond is toen verwijderd en de gevel is geheel vernieuwd.
  • De Westzijderkerk of "Bullekerk" heeft een mooie houten torenspits, een mooi orgel en een paar mooie glas-in-lood ramen)
• Het gebouw van de Vrijmetselaarsloge "Anna Paulowna" aan de Stationsstraat 61. Eén van de weinige logegebouwen in Nederland, dat speciaal voor dit doel gebouwd werd en nog gebruikt wordt.
• De Evangelisch-Lutherse Kerk aan de Vinkenstraat is een rechthoekig gebouw uit 1699, met zadeldak tussen twee topgevels en een brede voorgevel. De Evangelisch-Lutherse gemeente is gesticht in 1642 vanwege het verblijf van kooplieden uit Denemarken en de Baltische Staten. Het interieur bevat veel rijk gesneden houtwerk uit de 18de eeuw. Deze kerk is niet als schuilkerk gebouwd, wat een unicum is voor die tijd. Het orgel bevat een orgelkas van Christian Müller uit 1737. Het binnenwerk stamt uit 1900 en is van Michaël Maarschalkerweerd.
• De Oudkatholieke schuilkerk aan het Papenpad is een houten gebouw uit 1695 dat een rijk interieur bevat met barokmeubelen en schilderingen.
• De Vermaning.
• De Sint-Bonifatiuskerk.
• De kerk van het Apostolisch Genootschap, een Rijksmonument uit 1860, gerestaureerd in 2005.
• De Servisch-orthodoxe Kerk, voorheen de Gereformeerde kerk, aan de Stationsstraat. Het orgel komt waarschijnlijk uit Duitsland en is in 1887 geplaatst. Het is gerestaureerd door Flentrop in 1940, 1975 en 1985.
• De Sultan Ahmet Moskee uit 1994 is de grootste Turkse moskee in West-Europa. Ze heeft een vloeroppervlak van 1500 m². De moskee bevindt zich in de wijk Poelenburg en ze is gebouwd in opdracht van de Islamitische Stichting Nederland. Het gebouw is opgetrokken uit zandkleurige betonsteen. De moskee heeft drie verdiepingen en twee minaretten, die paarse dakranden en punten hebben. In de gebedsruimte overheersen de kleuren turkoois en groen. Voor de moskee bevindt zich een fontein, die de reinheid van de moslim symboliseert.

[bewerk] Gebouwen

• Het Doopsgezind Weeshuis aan de Stationsstraat is een vroegere Doopsgezinde Vermaning uit 1649 aan het toenmalige Stikkelspad, waarin de Zaanse Doopsgezinde groepering De Vlamingen kerkten. In 1687 was er een fusie met andere doopsgezinde groeperingen, waarna het gebouw aan het Stikkelspad niet meer als Vermaning in gebruik was. Het werd een pakhuis, maar in 1699 werd het gebouw tijdelijk ter beschikking gesteld van de Evangelisch-Lutherse gemeente. In 1713 besloot men het gebouw om te bouwen tot Doopsgezind Weeshuis, daar men dan vrijstelling van belasting kon krijgen, wat niet zo was als men de wezen onderbracht in gezinnen. Het weeshuis kwam gereed in 1714. In 1911 werd het gebouw omgebouwd tot kosterswoning, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog werden er ook Belgische vluchtelingen in gehuisvest. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog vonden sommige vluchtelingen er een onderdak. Ook werden er noodkerkdiensten gehouden in tijden van brandstofgebrek. In 1947 werd het gebouw gerestaureerd en werd de Mennozaal erin aangebracht, die korte tijd nog als noodtrouwzaal heeft gediend. Een verdere restauratie vond plaats in 1995. Het gebouw is tegenwoordig eigendom van de Stichting Vrienden van het Doopsgezind Weeshuis. Een deel van het voormalige weeshuis wordt gebruikt als kosterswoning, maar er wordt ook een deel verhuurd aan particulieren en bedrijven.
• De Held Jozua is een houtzaagmolen die middenin de wijk Westerwatering staat.

[bewerk] Musea

• Het Zaans Museum
• Het Tsaar Peterhuisje

[bewerk] Parken

• Volkspark
• Vijfhoekpark
• Burgemeester in 't Veld park
• Darwinpark
• Jagersveld

[bewerk] Geboren in Zaandam

[bewerk] Trivia

• In 1971 opende in Zaandam de eerste Europese McDonalds zijn deuren aan de Vermiljoenweg.
• In het Nederlands telefoonalfabet wordt Zaandam gebruikt om de Z aan te duiden.

[bewerk] Zie ook

• Lijst van burgemeesters van Zaandam

[bewerk] Externe links

Wikimedia Commons heeft meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen: Zaandam.

• ontdek de zaanstreek.nu
• Zaanserfgoed
• Zaaninfo.com

Gemeente Zaanstad
Steden: Zaandam Dorpen: Assendelft - Koog aan de Zaan - Krommenie - West-Knollendam - Westzaan - Wormerveer - Zaandijk (hoofdplaats) Buurtschappen: 't Kalf - Busch en Dam - Haaldersbroek - Hembrug - J J Allanstraat - Krommeniedijk - Nauerna - Molletjesveer - Vrouwenverdriet - Westzaner-Overtoom - Zuideinde Zie ook: Zaanse Schans - Zaan - Zaanstreek