|
|
Zomertijd (in België ook vaak zomeruur; internationale benaming Daylight Saving Time of DST) is de tijd die gedurende de zomermaanden wordt aangehouden door de klok een uur vooruit te zetten, dit wil zeggen de klok een uur voor te laten lopen op de standaardtijd (die in dit verband ook wel wintertijd genoemd wordt).
In de Europese Unie loopt de zomertijd van de laatste zondag van maart tot de laatste zondag van oktober.
Net als de wintertijd heeft de zomertijd een afwijking ten opzichte van de zonnetijd. De grootte van die afwijking is afhankelijk van de plek waar men zich bevindt: in het meest oostelijke deel van het Nederlandse taalgebied (Nieuweschans in Groningen) staat de zon 's middags om 13.31 u. (zomertijd) op haar hoogste punt terwijl dat in het meest westelijke deel van het Nederlandse taalgebied (De Panne in West-Vlaanderen) pas om 13.50 u. (zomertijd) het geval is.
Mensen worden een bepaald aantal uren na zonsopgang wakker. In de zomer komt de zon echter al zo vroeg op dat er daglicht verloren gaat. Bij het verzetten van de klok wordt dit daglicht weer gebruikt. Hierdoor blijft het dan 's avonds weer langer licht en kan men zodoende bezuinigen op elektrische verlichting.
Ongeveer 70 landen kennen momenteel zomer- en wintertijd.
Er is wel eens beweerd dat zomertijd voor het eerst voorgesteld werd door Benjamin Franklin in een brief aan de redactie van de Journal of Paris. Het artikel was echter als grap bedoeld en bovendien stelde Franklin niet voor om de zomertijd in te voeren, maar dat men vroeger moest opstaan en naar bed gaan.
Het eerste serieuze voorstel kwam van de Engelsman William Willet in zijn Waste of Daylight (Verspilling van daglicht) uit 1907, maar hij was niet bij machte om het van de Britse regering gedaan te krijgen ondanks steun van een aanzienlijke groep parlementsleden.[1]
De eerste praktische toepassing van zomertijd was door de Duitse regering gedurende de Eerste Wereldoorlog, tussen 30 april 1916 en 1 oktober 1916. Kort daarop volgde ook het Verenigd Koninkrijk, voor het eerst van 21 mei 1916 tot 1 oktober 1916. Vervolgens voerde het Congres van de Verenigde Staten op 19 maart 1918 verschillende tijdzones in (die al sinds 1883 bij de spoorwegen in gebruik waren) en maakte de zomertijd officieel (in werking tredend op 31 maart) voor de rest van de Eerste Wereldoorlog. Het werd in 1918 en 1919 gedurende zeven maanden in acht genomen. De wet bleek echter zo onpopulair (hoofdzakelijk omdat men destijds meestal vroeger opstond en eerder naar bed ging dan tegenwoordig) dat deze werd afgeschaft.
Ook in de Tweede Wereldoorlog was de zomertijd in gebruik. In het Verenigd Koninkrijk kende men zelfs een dubbele zomer- en wintertijd.
De oliecrisis van 1973, die tot een golf van energiebesparende maatregelen leidde, was voor veel landen aanleiding om opnieuw de zomertijd in te voeren. Frankrijk deed dat als eerste Europees land in 1976. Veel West-Europese landen volgden het jaar daarop. West-Duitsland wachtte nog tot 1980, totdat hierover een afspraak met Oost-Duitsland was gemaakt.
In de veeteelt geeft de zomertijd problemen, omdat het vee met de kunstmatige omschakeling van het uur niet om kan gaan. Zo zullen koeien niet vroeger opstaan. Voorstanders beweren echter dat men van de zomertijd meer profijt dan schade heeft, waarbij men vooral energiereductie aanhaalt als voordeel. Tegenstanders trekken in twijfel of de lagere verlichtingskosten de hogere airconditioningskosten wel compenseren.
Een van de bezwaren van de zomertijd heeft te maken met de tijdzones. Loopt de klok in West-Europa normaal gesproken al voor op de zonnetijd, gedurende de zomertijd wordt dit nog een uur extra. Dit extra uur wordt door sommige mensen als te groot ervaren. Wellicht is dit bezwaar het verlengde van een ander veelgehoord bezwaar: het vergt elke keer een hele aanpassing in het dagritme van mensen om over te schakelen. Vooral kinderen, ouderen en avondmensen hebben hier last van, waardoor ze in de week na de aanpassing oververmoeid kunnen raken. In 2007 hebben wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen, in samenwerking met de Ludwig-Maximilians-Universiteit München, aangetoond dat de zomertijd een langdurig en behoorlijk groot effect heeft op de biologische klok van de mens. Ten grondslag aan dit onderzoek ligt een online vragenlijst over slaapgedrag die meer dan 50.000 mensen hebben ingevuld. De biologische klok heeft een vaste cyclus van ongeveer 24 uur en past zich in de zomerperiode niet aan. Daardoor slapen mensen in de zomermaanden minder en slechter. Het verstoorde slaap-waakritme verdwijnt pas weer na het beëindigen van de zomertijd.
Organismen anders dan de mens laten hun levensritme niet door een uurwerk bepalen. Zo zal een plant of gewas midden op de dag meer water nodig hebben omdat de zon dan het hoogste punt bereikt. Door het verzetten van de klok in de zomer is dit midden op de dag niet meer tussen 12.00 en 13.00 maar een uur later. Kwekers en verzorgers van planten houden gedurende de zomertijd rekening met deze tijdverschuiving van een uur. In regelapparatuur die toegepast wordt in de tuinbouw worden de tijdstippen waarop het een en ander gebeurt dan ook in de zomermaanden een uur vooruit gezet, de klimaatstrategie voor het gewas verandert daardoor niet. Bij het terugschakelen naar wintertijd wordt dan de klok weer terug gezet, de tijdstippen worden dan ook een uur terug gezet.
Om te onthouden of de klok voor- of achteruit gezet dient te worden is er een ezelsbruggetje: je wint-er-tijd mee als de wintertijd in gaat (die dag duurt namelijk 25 uur).
Een ander ezelsbruggetje is in het voorjaar zet men de klok vooruit en in het najaar zet men de klok achteruit. Of als het weer achteruit gaat (het wordt kouder), gaat de klok een uur achteruit. Gaat het weer vooruit (het wordt warmer) gaat de klok een uur vooruit.
In het (Amerikaans) Engels bestaat er het ezelsbruggetje spring forward, fall back (lente/spring vooruit, herfst/val terug).
██ Gebieden die zomertijd kennen
██ Gebieden die geen zomertijd meer kennen
██ Gebieden die nooit zomertijd hebben gekend
De zomertijd heeft alleen waarde in gebieden tussen de keerkringen en de poolcirkels, daar de lengte van de tropendag niet voldoende varieert voor het nut van de zomertijd en zomerdagen aan de beide polen geen nacht kennen. Hawaï, Thailand en de noordelijke gedeelten van Australië bijvoorbeeld hebben geen zomertijd. Ook IJsland kent geen zomertijd. Tasmanië maar ook bijvoorbeeld Nieuw-Zeeland voeren de zomertijd vroeger in en hebben het voor een langere periode dan de andere Australische deelstaten die zomertijd hebben.
Bovendien werkt de zomertijd op het andere halfrond andersom. Zetten we in Europa de klok een uur vooruit, dan gaat ongeveer op hetzelfde moment in Australië - als men daar zomertijd hanteert - de klok een uur achteruit, terug naar wintertijd. Het tijdverschil is dus in de Europese zomer twee uur minder dan in de Europese winter.
De zomertijd is niet altijd op dezelfde dag ingevoerd:
Vanaf 1981 geldt de regeling zoals vastgesteld in een richtlijn van de Europese Unie:
Met ingang van 1996 eindigt de zomertijd (eveneens volgens een richtlijn van de Europese Unie) op de laatste zondag van oktober. Deze wijziging werd doorgevoerd om de zomertijd met die in het Verenigd Koninkrijk te synchroniseren.
De zomertijd begint nu dus op de laatste zondag van maart (als de klok om 02.00 uur - 0100 UTC - een uur vooruit wordt gezet) en eindigt op de laatste zondag van oktober (als de klok om 03.00 uur - 0100 UTC - een uur terug wordt gezet). Doordat het tijdstip van overgang gekoppeld is aan 0100 UTC wordt in alle Europese tijdzones (west, centraal en oost) de klok op hetzelfde moment verzet. Uitzonderingen zijn IJsland (dat geen zomertijd kent) en Rusland (waar de overgang plaatsvindt om 02.00 lokale tijd - en dus niet om 0100 UTC).
De Europese Commissie zal in de nabije toekomst beslissen of deze regeling zo blijft bestaan. Er zijn drie mogelijkheden: ofwel alles blijft zoals het nu is, ofwel er worden andere data overeengekomen ofwel de zomertijd wordt volledig afgeschaft. Enkele lidstaten hebben namelijk tegenargumenten naar voren gebracht.
In de overzeese gebieden van het Koninkrijk der Nederlanden, de Nederlandse Antillen en Aruba, geldt geen zomer- of wintertijd. Hierdoor bedraagt het tijdverschil met deze gebieden in de zomer zes uur en in de winter vijf uur.
In Australië is het al dan niet gebruiken van zomertijd een aangelegenheid voor iedere staat/territorium individueel. Het Australisch Hoofdstedelijk Territorium, Zuid-Australië, Nieuw-Zuid-Wales, Tasmanië en Victoria kennen de zomertijd. In Tasmanië gaat die vroeger in dan in de andere staten, gewoonlijk begin oktober. Het Noordelijk Territorium, West-Australië en Queensland hebben geen zomertijd. Queensland probeerde het begin jaren '70 en opnieuw in de jaren '90, maar het sloeg niet aan en werd weer afgeschaft. West-Australië probeerde het tussen 1917 en 1992 zes keer in te voeren maar drie keer werd het door een nipte meerderheid van de bevolking in een referendum verworpen.
Afgezien van de oorlogsperiodes is sedert 1977 jaarlijks de zomertijd ingevoerd. Meer gegevens, incl. volledige tabel met jaartallen en data vindt u op de site van de Koninklijke Sterrenwacht
Brazilië experimenteerde voor het eerst met zomertijd in 1931. In 1985 werd de zomertijd definitief ingevoerd, voor het gehele land. Sindsdien zijn stapsgewijs de meeste deelstaten in het Noorden en Noordoosten afgevallen, en sinds 2003 geldt de zomertijd enkel nog in de 11 meest Zuidelijke staten van het land (Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná, São Paulo, Rio de Janeiro, Espírito Santo, Minas Gerais, Goiás, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul en Distrito Federal). Tot en met 2007 waren de begin- en eindmomenten variabel. Dit werd ieder jaar bepaald per presidentieel decreet. Gewoonlijk startte de zomertijd om middernacht op een zondag in oktober (zelden november) en eindigde het om middernacht op een zondag in februari of maart. Vanaf 2008 echter, begint de zomertijd altijd op de derde zondag in oktober en eindigt altijd op de derde zondag in februari, behalve wanneer deze samenvalt met carnaval, want dan wordt de zomertijd met een week verlengd.
Het gebruik van zomertijd is in Canada een provinciale bevoegdheid. Alberta, Brits-Columbia, Manitoba, New Brunswick, Ontario, Prins Edwardeiland, de Northwest Territories, Nova Scotia, Québec en Yukon Territory volgen de Verenigde Staten en zullen dus vanaf 2007 de zomertijd op de tweede zondag van maart starten en op de eerste zondag van november weer stoppen. Newfoundland, Nunavut en Saskatchewan blijven bij de oude eerste zondag van april en de laatste zondag van oktober. Van die laatste kent slechts een klein deel de zomertijd. In British Colombia, Nuvavut, Ontario en Québec zijn gebieden die geen zomertijd volgen.
Chili kent sinds 1927 de zomertijd. Destijds was het land verdeeld in twee tijdzones. De huidige wet uit 2008 geldt voor het hele land en bepaalt dat de zomertijd begint om middernacht op de laatste zaterdag van oktober en weer eindigt om middernacht op de tweede zaterdag van maart.[2] In bepaalde jaren werden die data aangepast om politieke of klimatologische redenen.
De Volksrepubliek China heeft van eind jaren '80 tot begin jaren '90 de zomertijd uitgeprobeerd. Onder meer vanwege de grootte van het land werd zomertijd niet praktisch bevonden. China gebruikt nu één tijdzone die geldt voor het gehele land. China's eerste zomertijd begon in 1986 op 3 mei om middernacht. De volgende jaren begon het telkens halfweg april. De zomertijd liep altijd halfweg september af tot hij na 1991 afgeschaft werd.[3]
Cuba kent al lang de zomertijd en gebruikt daarbij een variabele periode. Het land had bijvoorbeeld een doorlopende zomertijd van 27 maart 2004 tot 29 oktober 2006, een periode van ruim tweeëneenhalf jaar. Vanaf 2007 verloopt de zomertijd weer regelmatig.[4]
Egypte kent reeds gedurende decennia onafgebroken de zomertijd. Die begint normaal de laatste vrijdag van april en duurt tot de laatste donderdag van september, telkens om middernacht.[5]
Op de Filipijnen werd van 1986 tot 1998 sporadisch met zomertijd geëxperimenteerd, telkens gedurende een korte periode. Dit vooral vanwege de energiecrisis waarin het land zich bevond. Het doel was om het stroomverbruik te verminderen. In april 2006 stelde het Filipijnse ministerie van handel en industrie de maatregel opnieuw voor tegen de stijgende olieprijzen.[6]
Guatemala kende in 1973, 1983 en 1991 zomertijd. Op resp. 24 november, 20 mei en 22 maart om 23.59:59 ging de klok een uur vooruit om op resp. 23 februari en 23 en 6 september weer achteruit te gaan. Op 29 april 2006 ging de zomertijd weer in en op 30 september loopt ze weer af.[7]
Honduras kende in de jaren '80 twee keer zomertijd. Op 2 mei 1987 en 30 april 1988 werd om 23.59:59 een uur overgeslagen. Op resp. 26 en 24 september van hetzelfde jaar werd het uur weer teruggezet. Daarna was de zomertijd in onbruik tot 2006. Op 7 mei van dat jaar werd ze weer ingesteld.[8]
India heeft korte tijd de zomertijd gekend tijdens de Indo-Pakistaanse Oorlog. Verder heeft het land het systeem nooit gebruikt.
Iran kende de zomertijd voor 1970. Tot 1976 werd het niet ingesteld. Ook van 1981 tot 1990 werd het niet ingesteld. Sindsdien kent het land een zomertijd die begint om middernacht in de nacht van 20 op 21 maart en eindigt op 21 september. Na 2005 werd er weer mee gestopt.[9]
Israëls zomertijd begint telkens op de laatste vrijdag voor 2 april van 02.00 naar 03.00 en eindigt op de zondag tussen Rosj Hasjana en Jom Kipoer van 02.00 naar 01.00. De voorgaande jaren was het schema variabel met als enige richtlijn dat de periode minstens 150 dagen moest duren. In het verleden werd al eens een aantal jaren overgeslagen.
In de Palestijnse Gebieden begint de zomertijd later, wat wel eens tot verwarring leidt.
In Japan kende men van 1948 tot 1951 even zomertijd, die liep van mei tot september, maar sindsdien werd het niet meer ingesteld.
Jordanië heeft al lang zomertijd. Er werd wel eens een of meerdere jaren overgeslagen, de laatste keer van 1979 tot 1984, maar daarna wel permanent. De zomertijd begint er eind maart om middernacht en eindigt meestal eind september. Voor 2006 is dat telkens de 29ste van de maand.[10]
Kirgizië kende sinds 1981 tot en met 2005 onafgebroken de zomertijd. In 2005 werd na stemming besloten ermee te stoppen en de tijd permanent op zomertijd te houden, om energie te blijven besparen.[11]
In Mexico werd de zomertijd in 1996 op nationaal niveau ingevoerd vanwege de belangrijker wordende economische relatie met de Verenigde Staten. Enkel de staat Sonora kent sinds 1998 geen zomertijd meer omdat ze grenst aan de Amerikaanse staat Arizona die ook geen zomertijd heeft. De VS hebben de begin- en eindmomenten voor vanaf 2007 gewijzigd maar Mexico is niet van plan hierin mee te gaan. De zomertijd is zeer omstreden in Mexico: veel (voornamelijk inheemse) inwoners van Zuid-Mexico weigeren deze toe te passen.[12]
Namibië is het enige land in Zuidelijk-Afrika en één van de slechts drie landen op het continent die de zomertijd gebruiken. In Namibië gebeurde dit ononderbroken sinds 1994. De zomertijd begint er steeds op de eerste zondag van september om op de eerste zondag van april weer te eindigen. Het land gaat daarbij resp. van 2.00 naar 3.00 en van 2.00 naar 1.00.[13]
Elk jaar, op de eerste zondag van oktober, wordt om 2 uur 's nachts de tijd één uur vooruit gezet in Nieuw-Zeeland. Op de derde zondag van maart om 3 uur 's nachts loopt de zomertijd er weer af. Het land kende de zomertijd reeds sinds 1929 en de huidige situatie werd geregeld in 1974. Sommige bases op Antarctica, die vanuit Nieuw-Zeeland worden bevoorraad, volgen deze regeling mee, hoewel het er in de zomer permanent licht is en in de winter permanent donker. De zomertijd startte in 2008 op 28 september, en duurt tot 5 april 2009.[14]
Pakistan heeft de zomertijd in 2002 één keer uitgeprobeerd. De zomertijd begon toen op 7 april om 00.00:59 en liep tot 6 oktober om 00.00:59. Sindsdien werd het systeem niet meer gebruikt.
Peru kent momenteel geen zomertijd maar heeft het in de jaren '80 en '90 wel enkele keren toegepast. Op 31 december 1985, 1986, 1989 en 1993 om 23.59:59 werd de klok telkens één uur vooruitgedraaid, om op 31 maart van het volgende jaar op hetzelfde uur weer te worden teruggedraaid.[15]
Op 1 april 1981 werd in de USSR de (Moskouse) zomertijd ingevoerd. Toen de Sovjet-Unie uiteenviel, bleef men in Rusland de zomertijd gebruiken. De data van de uurwijzigingen zijn dezelfde als die in andere landen in Europa, maar de verandering gebeurt om 2.00 uur (lokale tijd).
Syrië kent al lang de zomertijd. De begin- en einddata ervan werden wel eens gewijzigd en er werd al eens een jaar overgeslagen; Zo van 1979 tot 1982 en in 1985. In 2006 begon de zomertijd op 31 maart om middernacht en zal ze duren tot 20 september (De voorgaande jaren was dat 30 september).[16]
Taiwan kende zomertijd van 1945 tot 1961 en van 1974 tot 1975. Die twee keren in de jaren '70 begon de zomertijd op 31 maart om 23.59:59 en stopte op 30 september. Op 29 juni 1980 begon Taiwans laatste zomertijd die duurde tot 29 september.[17]
Tunesië heeft in de voorbije decennia enkele keren zomertijd toegepast, waarbij die inging in de periode maart-mei en weer afliep eind september. Zo kende het land van 1977 tot 1978 en van 1988 tot 1990 de zomertijd. In 2005 werd het systeem weer ingevoerd met ingang op 30 april om middernacht tot 30 september. Sinds 2006 wordt het Europese systeem gevolgd (zie hierboven). Tunesië voerde de zomertijd in om energie te besparen.[18]
Vóór 2007 ging in de Verenigde Staten de zomertijd in op de eerste zondag in april en eindigde hij op de laatste zondag in oktober. In 2007 is deze regeling gewijzigd. De zomertijd gaat vanaf dat jaar in op de tweede zondag in maart en eindigt op de eerste zondag in november. In de VS duurt de zomertijdperiode vanaf 2007 dus (ongeveer) één maand langer dan in de EU. De staten Hawaï en Arizona doen echter niet mee aan de zomertijd. Hawaï heeft gezien haar tropische ligging geen grote verschillen in uren daglicht en Arizona heeft zulke hoge temperaturen dat meer airconditioning energiebesparingen teniet zou doen. Uitzondering op de regel zijn de indianenreservaten in Arizona die wél zomertijd kennen. In Alaska gaan stemmen op om de zomertijd af te schaffen. Door de noordelijke ligging heeft de staat in de zomer bijna permanent daglicht en is zomertijd overbodig. In Colorado wilden velen de zomertijd afgeschaft zien, maar dat voorstel werd in 2000 niet aanvaard. Ook in Nevada werd in 2005 een dergelijk voorstel afgevoerd. Indiana had de voorbije decennia geen zomertijd maar voerde het in april 2006 in. Tenslotte hebben de volgende overzeese gebieden van de VS geen zomertijd: Amerikaans-Samoa, Guam, Puerto Rico en de Amerikaanse Maagdeneilanden.
In Zuid-Korea werd de zomertijd aangenomen van 1948 tot 1951, van 1955 tot 1960 en van 1987 tot 1988. Die laatste twee jaren begon de zomertijd resp. op 9 en 7 mei om 23.59:59 en liep tot respectievelijk 10 en 8 oktober. Na 1988 heeft het land geen zomertijd meer gekend.[19]