|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zwolle (
uitspraak (info·uitleg)) is de hoofdstad van de provincie Overijssel en tevens Hanzestad. Zwolle ligt aan de IJssel, het Zwarte Water en aan de Overijsselse Vecht. De stad ligt aan de rand van de landstreek Salland. De gemeente telt 117.109 inwoners (30 juni 2008, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 111,33 km².
Inhoud |
 Zie Geschiedenis van Zwolle voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Zwolle is in de Middeleeuwen ontstaan op een dekzandrug tussen de IJssel en de Overijsselse Vecht aan het riviertje de Aa. Dit was een hoger gelegen en bewoonbare plek in het verder moerassige landschap. Zo'n plek werd destijds een 'suolle' genoemd, hetgeen later verbasterde tot Zwolle.
Deze dekzandrug is nog altijd zichtbaar door de hoogteverschillen in de stad. Zo ligt de Sassenstraat hoger dan het Grote Kerkplein. Het hoogteverschil is het duidelijkst in de passage tussen de Voorstraat en de Melkmarkt. Hier zijn traptreden aangelegd om het hoogteverschil op te vangen.[1]
De oudste sporen van bewoning stammen uit de jonge steentijd. Rondtrekkende stammen bewoonden toen de dekzandruggen. In sommige bronnen worden deze stammen ook wel aangeduid als het Isala volk, naar de Latijnse naam van de IJssel.
Bij de aanleg van Ittersumerbroek, een wijkgedeelte van Zwolle-Zuid, zijn in 1993 grondsporen gevonden van twee paalcirkels uit de bronstijd. Deze worden ook wel het Woodhenge van Zwolle genoemd.
De oudste schriftelijke vermelding, uit 1040, spreekt over een aan Sint Michaël gewijde parochiekerk. In 1230 kreeg Zwolle van haar landheer de Utrechtse bisschop Wilbrand van Oldenburg stadsrechten als dank voor hulp bij het bouwen van een burcht in Hardenberg. Dit naar aanleiding van de Slag bij Ane.
In 1438 verkreeg Zwolle stapelrecht van bisschop Rudolf van Diepholt.[2] De keizer van het Heilige Roomse Rijk bevestigde in 1448 de stadsrechten van Zwolle door de stad op te nemen onder de steden van het Duitse Rijk. Zwolle trad als handelsstad toe tot de Hanze en was in de vijftiende eeuw, de bloeitijd van de stad, het centrum van de Moderne devotie, een religieuze beweging die zich op initiatief van Geert Grote, aanvankelijk vanuit Deventer, maar later vanuit Zwolle over een groot deel van Europa uitbreidde.
In augustus 1572 werd Zwolle veroverd door Willem van den Bergh, een zwager van Willem van Oranje. Maar na het uitmoorden van Zutphen op 16 november door de Spaanse troepen van Don Frederik, gaf de stad zich met enkele andere steden vrijwillig over om bloedvergieten te voorkomen.
De Staten van Overijssel deden in de eerste instantie niet mee aan de Unie van Utrecht, die bedoeld was als militair verbond tegen de oprukkende Spaanse troepen. Maar toen de stadhouder van Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel - George van Lalaing - op 3 maart 1580 overliep naar Spanje, maakten de Zwollenaren duidelijk dat zij de opstand niet wilden verlaten en erkenden de stadhouder niet langer. Ene Lubert Ulger ontketende een opstand in Zwolle, en op 15 juni wist hij met een groep calvinistische opstandelingen de katholieken en Spaanse soldaten te verslaan in een straatgevecht in de Diezerstraat. Na een bemiddeling van Willem van Oranje kreeg van Lalaing alleen Groningen mee naar de Spaanse zijde, en sloten Overijssel en Drenthe zich aan bij de Unie van Utrecht.
Tijdens Parma's Negen Jaren was Zwolle de enige stad die niet door de Spanjaarden werd heroverd. Tijdens de Tien jaren van Maurits van Oranje was de stad een militaire basis waar vanuit Overijssel en Gelderland konden worden heroverd.
In de Republiek der Verenigde Nederlanden had Overijssel geen echte hoofdstad, de staten bestond uit afgevaardigden van Deventer, Kampen, Zwolle en het Overijsselse Ridderschap. De vergaderingen vonden afwisselend plaats in een van de drie steden.
Pas in de Franse tijd kreeg Zwolle de status van hoofdstad, eerst van het Departement van de Oude IJssel, daarna van het Departement Overijssel en na de inlijving door het Eerste Franse Keizerrijk, van het Departement Monden van de IJssel of Bouches-de-l'Yssel. Na het vertrek van de Fransen werd Zwolle hoofdstad van de provincie Overijssel.
In 1837 werd op de Grote Markt de laatste doodstraf in Zwolle uitgevoerd. De uit Wijhe afkomstige Albert Wetterman werd tot deze straf veroordeeld vanwege de moord op zijn vrouw Gerritdina Lankhorst.
In de Tweede Wereldoorlog werden 499 joodse inwoners van Zwolle door de bezetter weggevoerd en in concentratiekampen omgebracht. Ook zijn er op diverse plaatsen in de stad mensen gefusilleerd die zich op enigerlei wijze verzetten tegen de bezetter. Diverse monumenten in de stad herinneren hieraan, zoals het Monument aan de Meppelerstraatweg en Monument op de schietbaan Berkum. In het Ter Pelkwijkpark staat het Oorlogsmonument Zwolle dat de herinnering wakker moet houden aan alle Zwollenaren die in de Tweede Wereldoorlog om het leven zijn gekomen als gevolg van oorlogshandelingen. Zwolle werd op 14 april 1945 door Canadezen bevrijd.
Zwolle is een Millennium Gemeente.
Zwollenaren worden ook wel Blauwvingers genoemd. In de Middeleeuwen bestond er een flinke rivaliteit tussen de steden Zwolle en Kampen. Men maakte elkaar het leven zo moeilijk mogelijk: Zwollenaren werden beroofd, het vee van de Kampenaren werd gestolen.
De Zwollenaren hadden een bijnaam voor de Kampenaren: Kampersteuren. De scheldnaam voor de Zwollenaren was 'blauwvinger' daar zij meineed gepleegd hadden ten opzichte van de Hertog van Gelre.
Een andere verklaring kwam later, toen Zwolle ten tijde van een wapenstilstand het klokkenspel uit de verbrande toren te koop aanbood aan Kampen. De Kampenaren zouden hiermee akkoord gaan, mits zij mochten bepalen hoe het bedrag werd betaald. Op een dag kwam er een wagen vol met geld: allemaal vierduitstukken en de Zwollenaren kregen blauwe vingers van het tellen van de koperen munten. Blauwvingers werd daarom de bijnaam voor de Zwollenaren.
Tegenwoordig beschouwen de Zwollenaren de naam als een geuzennaam. Ieder jaar worden er zogenaamde Blauwvingerdagen georganiseerd. Op deze dagen is er markt en zijn er allerlei activiteiten.
De naam Blauwvinger duikt in 2007 op aan de andere kant van de oceaan als titel van een CD van de Amerikaanse artiest Black Francis (ex-Pixies), getiteld Bluefinger. Deze CD is geïnspireerd op de bekende overleden muzikant en kunstenaar Herman Brood, wiens wieg in Zwolle heeft gestaan.
Vanwege het rijke verleden van Zwolle werd in 1987 besloten tot het aanstellen van een gemeentelijk archeoloog. Deze heeft tot taak de bestudering van het Zwolse bodemarchief te coördineren.
In december 1994 werd de in Westenholte geboren Kyra Mepschen de 100.000e inwoner van Zwolle.
De gemeente Zwolle telde op 1 maart 2006 113.272 inwoners (bron: CBS), waarvan (per 1 januari 2005) 54.238 mannen en 57.568 vrouwen.
Met de geboorte van Lucas Hoen verwelkomde burgemeester Henk Jan Meijer de 115.000e inwoner (maart 2007).
Zwolle had in 2004 50.094 huishoudens en 47.137 woningen. Op 1 januari 2003 waren er 4336 bedrijven binnen de gemeente met 75.049 arbeidsplaatsen.
Sinds 1997 maakt de gemeente Zwolle deel uit van het Grotestedenbeleid van de regering en zijn er extra middelen beschikbaar gekomen om de problemen in enkele wijken aan te pakken.
|
|
|
Zwolle is een knooppunt voor het auto- en treinverkeer. Toch werd de strategische ligging pas na 1950 erkend door het gemeentebestuur en in het voordeel van de stadsontwikkeling gebruikt. Het gevolg was dat Zwolle na 1950 een explosieve groei kende van het aantal inwoners. Het stadsbusvervoer wordt verzorgd door Maxx, een onderdeel van Connexxion.
De A28 (Groningen - Utrecht loopt over een dijk dwars door de stad heen. 15 straten kruisen de A28, en er zijn 4 aansluitingen met de snelweg. Het traject vanaf knooppunt Hattemerbroek naar Zwolle-Zuid, de IJsselbrug, is één van de drukste punten buiten de Randstad, met een verkeersintensiteit van 115.544 voertuigen per etmaal in 2006. Om congestie in de stad tegen te gaan zijn er in 2004 plusstroken aangelegd, waardoor de file zich verplaatste naar het traject tussen Zwolle-Noord en Nieuwleusen, en niet meer in de stad stond. Er zijn plannen voor een verbreding van de A28 tussen Hattemerbroek en Meppel.
De A50 sluit even ten westen van Zwolle aan op de A28 bij knooppunt Hattemerbroek. Deze snelweg zorgt voor een verbinding tussen Zwolle en Eindhoven, via Apeldoorn en Arnhem. De weg loopt richting Kampen en Emmeloord door als N50, welke tussen Hattemerbroek en Kampen-Zuid 2+1 rijstroken telt, afwisselend in beide richtingen één of twee rijstroken beschikbaar. Dit is een unicum in Nederland, alhoewel het in het buitenland veelvuldig toegepast wordt. Het aantal dodelijke ongevallen op de N50 is hiermee sterk afgenomen.
Aan de oostkant van de stad loopt de N35, een hoofdweg tussen Zwolle en Almelo, vanwaar de weg verderloopt als autosnelweg naar Enschede en de Duitse grens. Het gedeelte binnen de bebouwde kom telt 2x2 rijstroken met veel verkeerslichten. Deze weg kent veel congestie, en er zijn plannen om deze weg te verbreden naar 2x3 rijstroken. Deze weg is onderdeel van de ring van Zwolle.
Aan de noordkant van Zwolle begint de N331, die een rondweg rondom Stadshagen vormt, en doorloopt door de gemeente Zwartewaterland, naar Emmeloord. In 2007 is een nieuw gedeelte van deze weg geopend rondom Stadshagen en Westenholte. Tevens is hier de weg naar Kampen op aangesloten, zodat doorgaand verkeer niet meer door de wijken Stadshagen en Westenholte hoeft. Door de bundeling van deze twee verkeersstromen kan de weg erg druk zijn in de spits.
In het zuiden van Zwolle sluit de N337 aan, welke de IJsselallee vormt, en onderdeel is van de ringweg van Zwolle. De IJsselallee kent veel congestie in de spits tussen de A28 en Hanzeland.
Bij Berkum sluit de N340 aan op het Zwolse wegennet, en is een belangrijke toevoerweg voor de plaatsen in het noordoosten van Overijssel naar Zwolle. De provincie wil deze weg graag verbreden naar 2x2 rijstroken, maar stuit hierbij op weerstand.
Het spoorwegstation van Zwolle is een van de grootste spoorwegknooppunten van Nederland (na Utrecht en Amersfoort het grootste), men kan vanaf hier met de trein zeven richtingen op (zie ook: Kamperlijntje). Het rangeerterrein en de lijnwerkplaats zijn gesloten.
Het station Zwolle zal belangrijker worden dan nu het geval is. Dit komt door de aanleg van de Hanzelijn die waarschijnlijk eind 2012 opengaat. Die biedt nieuwe perpectieven voor het spoorknooppunt Zwolle. Over de Hanzelijn gaat de nieuwe Intercity Schiphol / Amsterdam Centraal - Almere - Lelystad - Dronten - Kampen - Zwolle en, mogelijk met overstap, Groningen/Leeuwarden rijden.
Verder wordt er door een aantal politieke partijen aangedrongen op de elektrificatie en het dubbelsporig maken van de spoorlijn Zwolle - Wierden - Almelo, zodat er ook de Intercity Schiphol/Amsterdam CS - Almere - Lelystad - Dronten - Kampen - Zwolle en, mogelijk met overstap, Almelo - Hengelo - Enschede komt.
Verder wordt de belangrijke diesellijn Zwolle - Almelo voorzien van een bovenleiding, zodat, op de lijn naar Kampen na, dan een geheel elektrisch spoorknooppunt wordt en de lijn een hoofdrailnetlijn wordt.
Voor deze nieuwe Hanzelijn dient er een nieuw perron te komen op station Zwolle. Dit gaat relatief gemakkelijk omdat de lijnwerkplaats Zwolle dicht is gegaan en zo meer ruimte op het emplacement ontstaat. ProRail neemt een definitieve beslissing over een nieuw perron als er een railinfrabegroting wordt gemaakt. Dit is mede afhankelijk van het nieuwe kabinet. Ook dient er een nieuwe spoorbrug over de IJssel te komen. Op 14 september 2006 is door de Tweede Kamer besloten dat deze spoorbrug er komt. Er zijn ook al ontwerpen bekend gemaakt voor de nieuwe "IJsselbrug" die in 2012 gereed moet zijn.
Verder komt er ook een vrije kruising aan de kant van Hattem met de huidige spoorlijn naar Amersfoort. Dit is vrijwel zeker en goedgekeurd door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en ProRail met instemming van de Tweede Kamer en de Raad van State.
Zwolle ligt ten oosten aan een gekanaliseerde rivier, die deels het Almelose Kanaal heet binnen Zwolle en daarbuiten Nieuwe Wetering en Soestwetering. Het Zwarte Water stroomt ten westen van Zwolle. Ten noorden van Zwolle stroomt de Overijsselse Vecht in het Zwarte Water. De Nieuwe Vecht werd rond 1600 gegraven om een snellere verbinding van de Overijsselse Vecht naar de binnenstad te creëren. Ten zuiden van Zwolle stroomt de IJssel. In de 19e eeuw is de Willemsvaart gegraven die de Zwolse stadsgracht met de IJssel verbond. Sinds 1964 wordt die functie vervuld door het Zwolle - IJsselkanaal dat het Zwarte Water met de IJssel verbindt. In Zwolle bevinden zich ook enkele meren en plassen. De Wijde Aa, Wijthmenerplas, Agnietenplas en Milligerplas zijn bestemd voor recreatie.
De IJsselbrug vormt de verbinding over de IJssel tussen Overijssel en Gelderland. Enkele honderden meters naast deze brug ligt ook nog de Nieuwe IJsselbrug in de A28 en een spoorbrug op de lijn Amersfoort - Zwolle.
De Mastenbroekerbrug verbindt de wijk Stadshagen met het centrum. De Twistvlietbrug doet hetzelfde, maar is uitsluitend bedoeld voor fietsers, voetgangers en openbaar vervoer. De Voorsterbrug verbindt de wijken Stadshagen en Westenholte met het centrum en de ring van Zwolle.
Ten westen van industrieterrein Voorst wordt over het Zwolle-IJsselkanaal een nieuwe brug gebouwd in de toekomstige Westenholterallee, de nieuwe verbinding tussen Stadshagen en Westenholte met de Zwolse ring en de A28. In 2008 beginnen hiervoor de werkzaamheden voor het zandlichaam, wat daarna een jaar moet inklinken.
Wellicht de bekendste straat is de Diezerstraat, vanwege de vele winkels die eraan gelegen zijn. Ook is deze straat al zeer oud. Er zijn sporen gevonden uit de karolingische tijd. De Grote Markt is een van de oudste pleinen gelegen in het oude centrum. Enkele andere straten zijn Meppelerstraatweg, de Hogenkampsweg, de Veerallee, de Middelweg en de Wipstrikkerallee.
Zwolle staat tegenwoordig zowel nationaal als internationaal bekend als de groenste gemeente van Nederland. In 2004, 2005 en 2006 won de gemeente namelijk de prijs voor groenste gemeente van Nederland. Dit na vele inspanningen die de gemeente heeft verricht. Zo is er in Zwolle een speciaal maaischema dat rekening houdt met de ecologie, bevinden zich in Zwolle en omgeving vele parken en bestrijdt de gemeente onkruid met milieuvriendelijke middelen.[3] In 2006 is Zwolle ook verkozen tot groenste stad van Europa[4]
Een inventarisatie van het Zwolse buitengebied in 1983-1984 bracht aan het licht dat in de gemeente circa 700 verschillende soorten hogere planten voorkomen. Dit sluit aan bij de ligging op een kruispunt van geologische/ geografische invloeden. Met name de elders uiterst zeldzame kievitsbloem Fritillaria meleagris komt in de gemeente nog op diverse plaatsen voor, zij het zeldzamer dan voorheen.
De partnerstad van Zwolle is de Duitse stad Lünen gelegen in de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen. Beide steden organiseren regelmatig uitwisselingen op cultureel gebied. In september 2003 kwamen meer dan 400 inwoners van Lünen naar Zwolle ter gelegenheid van het 40-jarige partnerschap.
De gemeenteraad van Zwolle bestaat uit 39 zetels: coalitie/oppositie: 26/13 De voorzitter van de gemeenteraad is burgemeester H. J. Meijer
| Partij | Stemmen absoluut | Stemmen in % | Zetels |
|---|---|---|---|
| PvdA (coalitiepartij) | 11.480 | 25,00 | 9 |
| CDA (coalitiepartij) | 7.913 | 15,21 | 6 |
| ChristenUnie (coalitiepartij) | 6.682 | 12,84 | 5 |
| VVD | 6.647 | 12,77 | 5 |
| GroenLinks/De Groenen (coalitiepartij) | 5.780 | 11,11 | 5 |
| SP | 5.564 | 10,69 | 4 |
| Swollwacht | 3.482 | 6,69 | 3 |
| PBZ (Plaatselijk Belang Zwolle) | 1.954 | 3,75 | 1 |
| D66 | 1.309 | 2,52 | 1 |
| LEV06 | 908 | 1,74 | 0 |
| LWL (Lijst Willem Lucht) | 323 | 0,62 | 0 |
| Totaal | 52.042 | 100 | 39 |
Mutaties Gemeenteraad:
Zie ook: Gemeenteraad Zwolle
De Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP) werd op 26 augustus 1894 opgericht in Drank- en Spijslokaal de Atlas aan de Ossenmarkt 9 te Zwolle.
In Zwolle wordt door verschillende ploegen topsport bedreven. In het Oosterenkstadion wordt betaald voetbal gespeeld door FC Zwolle. Deze voetbalploeg heeft zowel in de eredivisie als eerste divisie gespeeld. In het voorjaar van 2007 is begonnen met de sloop van het Oosterenkstadion. In seizoen 2008-2009 wordt er een nieuw stadion voor FC Zwolle op vrijwel dezelfde plaats opgeleverd.
Landstede Zwolle komt uit in de eredivisie voor het basketbal. De Volleybalclub Landstede Zwolle komt uit in de eredivisie voor het volleybal.
De Ster van Zwolle, meestal op de eerste zaterdag in maart, is de jaarlijkse opening van het wielerseizoen in Nederland. Sinds 1999 wordt in augustus, kort na de Tour de France, het Peperbus Profspektakel met bekende Tourrenners in de Zwolse binnenstad gehouden. Voor de amateurs is er de Omloop van de Mastenbroekerpolder, met start en finish in de wijk Stadshagen. De Zwolse wielervereniging heet De Hanzerenners.
Er wordt al sinds 10 december 1902 hockey gespeeld in Zwolle. De ZMHC is een van de oudste hockeyverenigingen van Nederland en de grootste van Zwolle. Op het sportcomplex De Pelikaan, gelegen langs de A28, wordt naast hockey ook voetbal, tennis en korfbal gespeeld. Tevens wordt er paard gereden. Het Sportcomplex De Pelikaan maakt deel uit van de sportboulevard Zwolle.
Zwolle heeft meerdere opleidingsinstituten binnen haar stadsgrenzen die onderwijs op HBO-niveau aanbieden. De Christelijke Hogeschool Windesheim doet dit in Zwolle-Zuid. De Gereformeerde Hogeschool is gelocaliseerd aan de rand van het centrum, evenals de Katholieke PABO. Verder heeft Zwolle een tak van de Vrije Universiteit van Amsterdam. In het centrum bevindt zich ook de Zwolse vestiging van het ArtEZ Conservatorium. Daarnaast heeft de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten een tweede vestiging in een monumentaal pand: het oude Sophia Ziekenhuis aan de Rhijnvis Feithlaan, waarin de Theaterschool en de Kunstacademie gevestigd zijn.
Scholen voor het voortgezet onderwijs:
|
|
|
|
|
In Zwolle zijn veel oude en monumentale bouwwerken bewaard gebleven. Er is een actieve historische vereniging die zich inzet voor behoud en reconstructie van oude gebouwen en stadsgezichten. Hierdoor heeft Zwolle een goed geconserveerde oude stadskern binnen haar grachten.
Er zijn in Zwolle twee molens bewaard gebleven.
Zwolle staat bekend als de groenste stad van Nederland en bevat 33 parken.[5] Hieronder een incomplete lijst van de belangrijkste parken. Zie voor meer informatie de lijst van parken in Zwolle en het kopje 'Groenvoorzieningen'.
Vanaf 10 april 2006 stonden in het centrum van Zwolle 25 tot 30 levensgrote koeien. Deze zijn door verschillende kunstenaars gemaakt en worden gesponsord door het bedrijfsleven. Het initiatief voor dit project kwam van de Lionsclub Zwolle-Hanzestad, die met de opbrengst van het project een gehandicaptenboerderij wil ondersteunen. Na de zomer werden de koeien geveild.
Doordat Zwolle van oorsprong een bestuursstad is, zijn er veel Zwollenaren die politieke carrière hebben gemaakt en hierdoor bekendheid hebben verworven.
Band:
Zwols is het stadsdialect van de Overijsselse hoofdstad Zwolle. Het Zwols is een Sallands dialect en hoort dan ook bij het Nedersaksisch. Kenmerkend voor het Zwols is de brouwende (Franse) uitspraak van de r (typisch voor stadsdialecten, komt verder onder andere voor in het Kampers, Deventers en Zutphens) en de wegval van de h (wat ook in omringende gebieden voorkomt, tot in het Urkers).
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp: Zwols.
In carnavalstijd wordt Zwolle omgedoopt tot Sassendonk. De naam Sassendonk werd in 1971 door prins Mans I (prins der Eileuvers, de oudste carnavalsvereniging van Zwolle) geïntroduceerd. Zijn leus "Een Eileuver heeft een goede dronk, want hij komt uit Sassendonk" verwees daar naar. Uit deze leus kwam ook een een andere traditie voort in Sassendonk: het drinken van een Blauw Handje. De naam verwijst naar de geuzennaam Blauwvingers en bestaat uit brandewijn met bruine suiker. Het carnaval in Zwolle heeft veel eigen tradities. Tijdens het hedendaagse carnaval zijn Zwolse artiesten als Tante Kippe en de TreeBuuts veelal in de binnenstad te vinden.
Ik ben een Zwollenaar,
een echte Zwollenaar.
Ik doe niet vaak zo raar,
in 't volle openbaar.
Onder de Peperbus,
is 't leven altijd knus.
Bekijk m'n vingers maar,
ik ben een Zwollenaar!
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Zwolle van Wikimedia Commons. |
| Gemeente Zwolle |  |
|---|---|
|
Stad: Zwolle |
| Provincie Overijssel |
|
|---|---|
|
Almelo · Borne · Dalfsen · Deventer · Dinkelland · Enschede · Haaksbergen · Hardenberg · Hellendoorn · Hengelo · Hof van Twente · Kampen · Losser · Oldenzaal · Olst-Wijhe · Ommen · Raalte · Rijssen-Holten · Staphorst · Steenwijkerland · Tubbergen · Twenterand · Wierden · Zwartewaterland · Zwolle Steden en dorpen · Voormalige gemeenten · Nederland · Provincies - Gemeenten |
.png)
