Św. Łukasz Ewangelista – według Tradycji autor jednej z Ewangelii i Dziejów Apostolskich, trzeciej i piątej księgi Nowego Testamentu. Najstarsza wzmianka o św. Łukaszu znajduje się w Liście św. Pawła do Filemona, wers 24. Jest również wymieniany w Liście do Kolosan (4,14), i w Drugim liście do Tymoteusza (4,11), obydwu dziełach przypisywanych świętemu Pawłowi. Nie był apostołem. Symbolizuje go wół.
Imię Łukasz pochodzi od rzymskiego imienia Lucjusz; z łac. lux "urodzony o świcie".
Spis treści |
Tradycja kościelna utożsamia św. Łukasza z autorem Ewangelii Łukasza i Dziejów Apostolskich. Wedle tradycji zawartej w pismach historyków kościoła i Ojców Kościoła, święty Łukasz pochodził z Antiochii Syryjskiej[1]. Około 50 r. n.e. miał przyjąć chrzest podczas drugiej podróży misyjnej św. Pawła Apostoła i zostać jego uczniem. Był razem z nim w Rzymie, Macedonii i Grecji. Był jego najwierniejszym towarzyszem. Według przekazów św. Łukasz zmarł w Beocji mając 84 lata. Miejsce jego grobu nie jest znane. Za najbardziej prawdopodobne miejsce pochówku uważa się Efez lub Teby. Nigdy nie spotkał Jezusa. Był lekarzem (Pozdrawia was Łukasz, umiłowany lekarz, Kol 4,14)[2]. Jako dowód uczeni katoliccy wskazują, że w pismach tradycyjnie mu przypisywanych występuje wiele specjalistycznych terminów medycznych, występujących również w pismach Hipokratesa czy Galena.
Późna legenda, której ślady spotykamy po raz pierwszy dopiero około 530 roku w pismach Teodora Lektora, mówi iż św. Łukasz był malarzem ikon. Przypisuje mu się autorstwo wielu ikon, w tym powszechnie czczonego w średniowiecznym Bizancjum obrazu Marii Theotokos, Czarnej Madonny czy wizerunku Matki Boskiej Kostromskiej.
Patron Hiszpanii, miasta Achai, introligatorów, lekarzy chirurgów, malarzy, rzeźbiarzy, historyków, notariuszy, złotników
Atrybuty świętego Łukasza to wół, księga, zwój, paleta malarska, papier i kamień. Wół (albo ciele) odnoszą się do Łukasza, gdyż są one zwierzętami ofiarnymi, a Ewangelia Łukasza przypisywana Łukaszowi rozpoczyna się od opowieści o Zachariaszu, ojcu Jana Chrzciciela który składa ofiarę w Świątyni (por. Łk 1,5-25)[3]. Wedle tradycji był lekarzem, dlatego często przedstawiany jest w czapce lekarskiej.
Wspomnienie św. Łukasza Ewangelisty przypada na dzień 18 października.
Na obrazach świętego Łukasza pokazuje się często jako malującego lub piszącego. Obraz Rogiera Van Der Weydena przedstawia go na obrazie "Św. Łukasz malujący Madonnę" w czasie portretowania Marii, matki Jezusa.
Relikwie świętego Łukasza znajdują się w Padwie w kościele pod wezwaniem świętej Justyny, w Pradze w katedrze świętego Wita oraz w Tebach.
