| Okres poprzedzający | Okres omawiany i podokresy | |
| neogen | czwartorzęd | holocen |
| plejstocen | ||
| tabela stratygraficzna | ||
Czwartorzęd (Q) – najmłodszy okres ery kenozoicznej, który zaczął się 2,588 mln lat temu z końcem neogenu i trwa do dziś. Dzieli się na:
|
Okres istnienia
Czwartorzęd
← mln lat temu |
||||||||||||
| ← 4,6 mld | 542 | 488 | 444 | 416 | 359 | 299 | 251 | 200 | 145 | 65 | 23 |
Cz
2 |
Spis treści |
We wcześniejszym podziale okresem poprzedzającym czwartorzęd był trzeciorzęd. Został on później podzielony na paleogen i neogen. Według nowszego podziału dokonanego przez Międzynarodową Komisję Stratygraficzną w 2004 r.czwartorzęd miał nie istnieć jako okres, a plejstocen i holocen wchodziły w skład neogenu (23 mln lat temu do chwili obecnej). Na skutek protestów społeczności geologów czwartorzędu, w 2006 r. Międzynarodowa Komisja Stratygraficzna dopuściła (na razie nieformalne) stosowanie nazwy czwartorzęd w randze podery, rozciągając zarazem jego dolną granicę do 2,59 mln lat, a więc obejmując także ostatnie piętro pliocenu – gelas. Dyskusje na ten temat wciąż trwają.
W plejstocenie klimat często ulegał zmianom, ochłodzeniom towarzyszyło powstawania lądolodów i zwiększenie wilgotności (na niższych szerokościach geograficznych). Okresom ociepleń towarzyszyło topnienie pokryw lodowych (całkowite lub częściowe) oraz pustynnienie obszarów równikowych. Holocen rozpoczął się około 11,7 tysięcy lat temu, wraz z ustąpieniem ostatniego lądolodu z terenów środkowej Europy.
Lądolody kontynentalne powodowały wycofywanie się morza; dzisiejszy szelf Morza Północnego był wówczas obszarem zamieszkanym przez paleolityczne ludy koczownicze. Istnieje teoria, że przez most lądowy przez Cieśninę Beringa została zasiedlona Ameryka.
Formacje plejstoceńskie pokrywają ponad 90% terytorium terenu Polski. Najstarsze zlodowacenie Narwi objęło jedynie Polskę północno-wschodnią po Polesie Lubelskie, Kujawy i fragment Wielkopolski.
Glacjały – zlodowacenia z Półwyspu Fenoskańskiego I zlodowacenie – Dunaju i Grunu Ślady: rzecznolodowcowe piaski, piaskowce, żwiry
Zlodowacenie Mintel – w Polsce zlodowacenie krakowskie Ślady: utwory rzecznolodowcowe od Karpat do Sudetów
Interglacjał – Glacjał Wielki (Mazowiecki) Ślady: doliny rzeczne (pierwsza sieć rzeczna)
II zlodowacenie – Risu (w Polsce zlodowacenie środkowopolskie) Chełm, Lublin, Góry Świętokrzyskie, Kielce, Częstochowa, Katowice, Sudety
Interglacjał emski transgresja morska objęła obniżenie całej Polski aż po Holandię, po rzekę Em Ślady: osady morskie z morską fauną małżów
III zlodowacenie – Wirnu (w Polsce zlodowacenie bałtyckie) Czoło lodowca sięgało Gubin, Zielonej Góry, Leszna, Ostrołęki. Ślady: formy morfologiczne (rzeźba glacjalna), wygłady