Spis treści |
Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) – instytucja naukowa [1] o uprawnieniach śledczych. Powołany został 19 stycznia 1999 na mocy ustawy z 18 grudnia 1998 w celu gromadzenia dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, sporządzonych od 22 lipca 1944 do 31 grudnia 1989, prowadzenia śledztw w sprawie zbrodni nazistowskich i komunistycznych oraz prowadzenia działalności edukacyjnej. Obecnie Instytut posiada, na podstawie ustawy, jedenaście oddziałów w miastach, które są siedzibami sądów apelacyjnych. W kolejnych siedmiu miastach istnieją delegatury oddziałów IPN. W Warszawie IPN mieści się w siedmiu budynkach:
Do zadań Instytutu Pamięci Narodowej należy:
Przedmiotem badań Instytutu są m.in:
Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej do września 2006:
Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej od 13 września 2007:
Instytutem Pamięci Narodowej kieruje Prezes wybierany na wniosek Kolegium IPN przez Sejm za zgodą Senatu na pięcioletnią kadencję. Do wyboru Prezesa Instytutu przez Sejm niezbędna jest większość kwalifikowana, która w tym wypadku wynosi 3/5. Zgoda Senatu wyrażana jest bezwzględną większością głosów. Jest to jedyny przypadek w polskim prawodawstwie przewidujący wybór wysokiego urzędnika państwowego większością kwalifikowaną. Prezesa chroni immunitet formalny.[2]
Prezesi Instytutu:
Zobacz więcej w osobnym artykule: Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.Główna Komisja jest częścią IPN, realizującą zadania śledcze Instytutu w sprawach, o których mowa w art. 1 Ustawy z 18 grudnia 1998. Komisja ta jest kontynuatorką powołanej w 1945 Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, która od chwili powstania aktywnie współpracowała z Komisją Narodów Zjednoczonych do Spraw Zbrodni Wojennych (UNWCC) z siedzibą w Londynie. W 1949 zmieniono nazwę na Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i pod tą nazwą Komisja działała do roku 1984, kiedy po raz kolejny dokonano jej przekształcenia zmieniając nazwę na Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Instytut Pamięci Narodowej. W roku 1991 poszerzono zakres badań Komisji, zmieniając jej nazwę na Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytut Pamięci Narodowej. Ta z kolei została postawiona w stan likwidacji wspomnianą wyżej Ustawą z 1998, a jej dokumentację przejęła nowopowołana instytucja Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
W kolejnych przekształceniach zachodzących na przestrzeni półwiecza widać zachodzące zmiany nazwy: od badania zbrodni niemieckich, potem hitlerowskich, poprzez dodanie członu "pamięci narodowej", zastąpienie wyrazu "hitlerowskich" wyrazami "przeciw narodowi polskiemu", wreszcie zastąpienie wyrazu "badania" wyrazem "ścigania".
Śledztwa w sprawach zbrodni nazistowskich (w szczególności dotyczące sprawców zamieszkujących na terenie Niemiec), prowadzone są przez IPN we współpracy z Centralą Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych (niem. Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufklärung Nationalsozialistischer Verbrechen) w Ludwigsburgu, utworzoną w grudniu 1958.
Zobacz więcej w osobnym artykule: oddziałowa komisja ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją. Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją. Zobacz więcej w osobnym artykule: Biuro Edukacji Publicznej.Pion naukowo-edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej.
Tworzą go trzy wydziały:
Obecne władze:
Na mocy ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów powstało w strukturach IPN Biuro Lustracyjne oraz oddziałowe biura lustracyjne. Głównym celem Biura Lustracyjnego jest przygotowanie i publikowanie katalogów zawierających dane osobowe:
Prokuratorzy Biura Lustracyjnego oraz oddziałowych biur lustracyjnych prowadzą postępowania lustracyjne orzekające o zgodności lub niezgodności z prawdą złożonych oświadczeń lustracyjnych. [1]
W ciągu swojej działalności historycy z Instytutu Pamięci Narodowej stali się obiektem krytyki zarówno osób popierających, jak i sprzeciwiających się badaniom materiałów Służby Bezpieczeństwa oraz lustracji. Do głównych zarzutów wysuwanych przez krytyków należą: bezkrytyczne przyjmowanie materiałów SB jako źródła, działania służące politycznym celom i chęć promocji własnego nazwiska przez część historyków instytutu.
Zobacz więcej w osobnym artykule: kontrowersje wokół IPN.
