 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: wszystkie linki do słów polskich i francuskich powinny mieć przedrostek wikt:, żeby prowadzić do wikisłownika a nie do artykułów typu de – pojęcie taoistyczne. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| Français | |
| Obszar | Francja, Belgia, Szwajcaria, Kanada i wiele krajów afrykańskich |
| Liczba mówiących | 280 milionów |
| Ranking | 7-8. |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie *Języki romańskie **Języki zachodnioromańskie ***język francuski |
| Pismo | łaciński |
| Status oficjalny | |
| Język urzędowy | Francja, Kanada, Belgia, Gujana, Gujana Francuska, Szwajcaria, Algieria, Maroko, Mali, Demokratyczna Republika Konga, Tunezja, Mauretania, Czad, Kamerun, Niger, Senegal, Burkina Faso, Gwinea, Wybrzeże Kości Słoniowej, Togo, Benin, Republika Środkowoafrykańska, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Madagaskar, jeden z urzędowych w ONZ, Unii Europejskiej oraz NATO |
| Regulowany przez | Akademia Francuska |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | fre/fra |
| ISO 639-3 | fra |
| SIL | FRN |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata | |
Język francuski (fr. langue française lub prościej français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 65 mln ludzi. 280 mln mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w krajach Czarnej Afryki gdzie jest jedynym językiem urzędowym. W 32 państwach ma status języka urzędowego – większość z nich należy do Frankofonii, międzynarodowej wspólnoty krajów francuskojęzycznych.
Francuski jest jedynym językiem urzędowym w 22 państwach na świecie, w dalszych kilku jest jednym z urzędowych:
Język francuski jest używany także w Stanach Zjednoczonych przez potomków osadników z Francji (ok. 2 mln.) głównie w stanach Luizjana (Cajune) i Maine oraz we Włoszech (100 tys.). Ponadto posługują się nim mieszkańcy dawnych kolonii francuskich w Azji (Wietnamu, Laosu, Kambodży) i północnej Afryki (Algierii, Maroka, Tunezji) oraz Libanu na Bliskim Wschodzie.
Obecnie francuski jest oficjalnym językiem Europejskiej Agencji Kosmicznej, Europejskiej Unii Nadawczej, FIA, FIFA, FINA, Interpolu, Międzynarodowego Biura Miar i Wag, Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Politycznych, Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, NATO, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Agencji Antydopingowej, Światowej Organizacji Handlu, UCI, Unii Afrykańskiej oraz Unii Europejskiej.
Francuski pochodzi od łaciny i jest obecnie, obok sardyńskiego, włoskiego i rumuńskiego, najbardziej do niej zbliżony pod względem gramatyki i słownictwa. Na język ten wpłynęły także, zwłaszcza w wymowie, języki celtyckie używane przez Galów, oraz języki germańskie. Wiele słów zostało także zapożyczonych z języka starogreckiego.
Francuski od XVIII wieku był językiem międzynarodowym, przede wszystkim dyplomacji i kultury. Znajomość tego języka była postrzegana jako obowiązek każdej lepiej wykształconej osoby na świecie aż do lat 70. XX wieku.[potrzebne źródło] W powieściach Lwa Tołstoja, Tomasza Manna bardzo wiele dialogów napisanych jest po francusku, również Fryderyk Nietzsche w swoich pismach posługiwał się terminami francuskimi. Francuski był bardzo popularny w Polsce, szczególnie wśród arystokracji. W całej Europie wykształceni ludzie posługiwali się na co dzień francuskim, na przykład arystokracja rosyjska. W języku polskim do niedawna bardzo popularne było jeszcze francuskie "par excellence" (w całym tego słowa znaczeniu). Dzięki temu dziedzictwu oraz nieustającej promocji języka przez rząd francuski, nadal posiada on ogromne znaczenie mimo wyparcia go w wielu sytuacjach przez język angielski.
W średniowieczu francuski był językiem dworu angielskiego. Dzisiejsze motto brytyjskie (Dieu et mon droit) nadal jest zdaniem francuskim. Francuski jest również najpopularniejszym językiem, jakiego uczą się wykształceni Brytyjczycy, na drugim, czasem na pierwszym miejscu jest w Niemczech.[potrzebne źródło]
Nad czystością języka czuwa od 1665 roku Akademia Francuska, która dba, by używano terminów pochodzenia francuskiego i, jeśli trzeba, tworzy nowe terminy zastępujące nazewnictwo przyjęte z angielskiego, np. l'ordinateur zamiast le computer = 'komputer'. Promowaniem języka francuskiego w świecie zajmuje się Międzynarodowa Organizacja Frankofonii.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Alfabet francuski.Alfabet składa się z 26 liter: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z
We francuskim istnieją także specjalne 2 ligatury: œ, æ
Niektóre znaki, głównie 13 samogłosek i jedna spółgłoska, są opatrzone znakami diakrytycznymi: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ
Nie czytamy spółgłosek na końcu wyrazów oprócz:
W bezokolicznikach czasowników I grupy (większość czasowników – zakończone na -er) nie wymawiamy "r", np. observer [obserwe].
W przymiotnikach zakończonych na -r (rodzaju męskiego) – nie wymawiamy "r", np. premier [premie], dernier [dernie]
samogłoska + n lub m:
te same układy + samogłoska lub h – czytamy normalnie (tracą nosowość), np. panorama [panorama]
te same układy, tylko że m lub n jest podwójne, a po nim występuje samogłoska – też tracą nosowość, porównaj:
Występuje, gdy jedno słowo kończy się spółgłoską a drugie zaczyna samogłoską. Ta spółgłoska, nawet jeśli normalnie nie jest wymawiana na końcu wyrazu na skutek łączenia zostaje wymówiona. Dzięki temu można odróżniać na przykład formy gramatyczne czasowników, a także liczbę rzeczowników:
Myślniki w nawiasach kwadratowych pokazują, że wyrazy różniące się na przykład formą gramatyczną lub liczbą mogą brzmieć tak samo (po prawej stronie myślnika). Rozróżnimy je dzięki łączeniu międzywyrazowemu.
Wyrzucenie ostatniej samogłoski i zastąpienie jej apostrofem przed wyrazem rozpoczynającym się na samogłoskę lub h nieme:
Rodzajnik w języku francuskim występuje w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, a także w liczbie pojedynczej i mnogiej. Wyróżniamy dwa typy rodzajników: określone i nieokreślone.
Rodzajniki ściągnięte to połączenia rodzajnika określonego le i les z przyimkami à i de:
Rodzajnik określony używany jest wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza rzeczy (osoby), które są powszechnie znane, jednoznacznie określone lub o których była już mowa.
Po przeczeniu rodzajnik określony nie zmienia swojej formy.
Rodzajnika określonego używa się przed:
Rodzajników nieokreślonych używamy wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza bliżej nieokreślone rzeczy (osoby).
W zdaniu przeczącym , po ne ... pas zamiast rodzajnika określonego stosuje sie przyimek de:
Pierre a une voiture. Pierre n'a pas de voiture.
W zdaniach przeczących z użyciem czasownika être (być) rodzajnik nieokreślony nie zmienia swej postaci.
Rodzajnik cząstkowy ma następujące formy:
Używa się go przed:
Czasowniki określają nam czynność jaka jest wykonywana, w języku francuskim wyróżniamy 3 grupy czasowników:
Les verbes modaux czyli czasowniki modalne należą do grupy czasowników wyrażających przyzwolenie, konieczność, możliwość itd... Czasowników tych jest tylko 4, a odmiana ich jest nieregularna. Należą tutaj:
Les verbes pronominaux, czyli czasowniki zwrotne stanowią odrębną grupę czasowników. Ich odmiana od zaimka zwrotnego, który znajduje się przed czasownikiem i który dostosowuje się do danej osoby. Zaliczany do tej grupy:
Przykłady:
Le présent, czas teraźniejszy, opisuje:
Czas wyrażający przeszłość niedawną, opisujący wydarzenia, które dopiero co miały miejsce.
Tłumaczy się go: właśnie co, dopiero co, niedawno, przed chwilą, przed momentem.
Czas ten tworzymy dodając do formy osobowej czasownika venir bezokolicznik poprzedzony 'de':
Schemat: VENIR + DE + BEZOKOLICZNIK
Zdanie twierdzące:
Zdanie przeczące:
Z czasownikiem zwrotnym:
Z czasownikiem zwrotnym w formie przeczącej:
W pytaniu:
Zdanie przeczące w formie pytającej:
Czas przeszły niedokonany, służy do:
Budowa czasu:
Schemat: Czasownik w 1 os.lm. czasu teraźniejszego, bez końcówki -ons, + ais, ais, ait, ions, iez, aient
Na przykład:
W przypadku niektórych czasowników, aby zachować wymowę bezokolicznika, możliwa jest jedna z dwóch zmian ortograficznych:
Przeczenie: Je n'allais pas.
Pytanie: J'allais? / Allais-je?
Pytanie przeczące: Je n'allais pas? / N'allais-je pas?
Czas ten jest niejako przeciwieństwem czasu l'imparfait. Służy:
Budowa czasu:
Schemat: avoir/être + participe passé
Czasownik posiłkowy avoir lub être w formach osobowych + participe passé (imiesłów czasu przeszłego).
Dla większości czasowników czasownikiem posiłkowym jest czasownik AVOIR. Na przykład:
Czasowniki zwrotne tworzy się z czasownikiem posiłkowym ETRE. Participe passé jest wtedy odmienny i uzgadnia się z podmiotem (do rodzaju żeńskiego dopisujemy -e, do liczby mnogiej -s, do rodzaju żeńskiego liczby mnogiej -es). Na przykład:
Istnieje ponadto kilka czasowników "ruchu" – tworzy się je również z czasownikiem posiłkowym ETRE, a zatem także i participe passé jest odmienny i uzgadnia się z podmiotem. Do czasowników "ruchu" należą między innymi: naître, aller, monter, arriver, venir, entrer, passer, rester, partir, sortir, descendre, tomber, mourir, retourner. Na przykład:
Tworzenie participe passé (imiesłów czasu przeszłego):
Jest czasem zaprzeszłym, oznacza czynności, które miały miejsce przed inną czynnością przeszłą już zakończoną (najczęściej czynność ta jest wyrażona w passé composé lub w imparfait). Plus-que-parfait jest czasem złożonym i składa się z czasownika posiłkowego être lub avoir, który odmieniamy w imparfait, a także z participe passé czasownika głównego. Budowa czasu:
Schemat: osoba + être lub avoir(odmienione w imparfait) + participe passé czasownika głównego.
Przykład:
Czas futur proche jest czasem przyszłym stosowanym do mówienia o czynnościach, które będą miały miejsce w bardzo bliskiej przyszłości, czyli zaraz, a więc co do których jesteśmy naprawdę pewni, że się wydarzą.
osoba + aller + bezokolicznik
Czas futur proche tworzymy przez odmianę, w czasie teraźniejszym, czasownika aller (który w futur proche staje się czasownikiem posiłkowym), a następnie dorzucamy bezokolicznik czasownika wyrażającego czynność. Odmiana czasownika wygląda następująco:
| Singulier (liczba pojedyncza) | Pluriel (liczba mnoga) | |
|---|---|---|
| 1 osoba | je vais | nous allons |
| 2 osoba | tu vas | vous allez |
| 3 osoba | il/elle/on va | ils/elles vont |
Aller jest czasownikiem nieregularnym, który w codziennym użyciu oznacza iść, jechać. Natomiast w czasie futur proche pełni wyłącznie funkcję czasownika posiłkowego, którego nie tłumaczymy.
Przykłady:
Czas ten stosujemy aby wyrazić czynności, które zostaną wykonane, lub też nie, w jakimś momencie w przyszłości np. za chwilę, jutro, później, za dwa dni itd. Po drugie, futur simple używamy również po wyrażeniach czasowych takich jak: quand, lorsque (kiedy), dès que (w momencie kiedy), aussitôt que jak tylko), jeśli dana czynność będzie wykonywana w przyszłości.
Czas futur simple tworzy się przez dodanie do bezokolicznika następujących końcówek:
| Singulier (liczba pojedyncza) | Pluriel (liczba mnoga) | |
|---|---|---|
| 1 osoba | je -ai | nous -ons |
| 2 osoba | tu -as | vous -ez |
| 3 osoba | il/elle/on -a | ils/elles -ont |
Czasowniki I i II grupy, czyli te zakończone na: -er, -ir dopisujemy podane wyżej końcówki np.: arriver – j'arriverai → przyjdę; dormir – nous dormirons → będzimy spali.
Czasowniki zakończone na -re, odrzucamy "e" i dopisujemy odpowiednie końcówki jak np.: vivre – nous vivrons → będziemy żyli.
Przykłady:
Czas futur antérieur jest czasem przyszłym uprzednim. Czas futur antérieur składa się z czasownika posiłkowego avoir lub être, który odmieniamy w czasie futur simple, oraz z participe passé czasownika właściwego.
osoba + être lub avoir (odmienione w futur simple) + participe passé
Przykład:
Zobacz więcej w osobnym artykule: Prawo Toubona.Według konstytucji Francji, język francuski jest od 1992 roku urzędowym językiem tego kraju. Język jest używany w oficjalnych publikacjach rządowych i publicznych szkołach. Reklamy obcojęzyczne wyświetlane we francuskiej telewizji muszą zawierać tłumaczenie na francuski.
Oprócz francuskiego w kraju używa się również innych języków, jednak nie są one oficjalnie uznane przez rząd francuski – jest to dopiero w planach.
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
