Outils :Vous avez un site web ? Un blog ?
 Technorati reactions rencontre |
| Szas ש"ס |
|
 Plakat wyborczy partii z 2006 roku. |
|
| Lider | Eli Yishai |
| Data założenia | 1984 |
| Ideologia polityczna | judaizm sefardyjski, populizm |
| Poglądy gospodarcze | państwo opiekuńcze |
| Barwy | niebiesko-białe |
| Obecni posłowie (%) | 12 (9.6%) |
| http://www.shasnet.org.il | |
Szas (hebr.: ש"ס) - izraelska religijna partia polityczna, reprezentująca w większości ortodoksyjnych Żydów sefardyjskich. Partia powstała w 1984 roku, tuż przed wyborami, pod duchowym przewodnictwem rabbiego Ovadia Yosefa (byłego naczelnego sefardyjskiego rabina Izraela) z pomocą rabbiego Elazara Schacha (1898-2001), lidera niechasydzkiej ortodoksyjnej społeczności Żydów aszkenazyjskich (zwanych Mitnagdim).
Po wyborach 2006 roku, w wyniku których Szas uzyskał 12 mandatów parlamentarnych, wszedł w skład koalicji rządowej. Partia otrzymała cztery stanowiska ministerialne. Obecny lider ugrupowania, Eli Yishai, jest ministrem przemysłu, handlu i zatrudnienia oraz jednym z czterech wicepremierów.
Spis treści |
Zobacz więcej w osobnym artykule: Ovadia Yosef.
Szas został założony w 1984 roku, tuż przed wyborami parlamentarnymi. Początkowo ugrupowanie było znane jako Światowy Związek Sefardyjskich Strażników Tory (hebr. התאחדות הספרדים העולמית שומרי תורה, HaTa'akhdut HaSfaradim HaOlami Shomri)[1]. Partia została założona pod patronatem rabina Ovadii Yosefa, który do dziś pozostał duchowym przywódcą tej organizacji. Yosef korzystał z pomocy rabina Elazara Shacha, rabina aszkenazyjskiego. Utworzenie Szas miało być protestem wobec nie uwzględniania większej liczby Żydów sefardyjskich na listach wyborczych religijnej partii Agudat Israel w kolejnych wyborach[1]. Początkowo nowe ugrupowanie było popierane także przez tych ultraortodoksyjnych Żydów pochodzących z Europy i Ameryki Północnej, którzy pozostawali pod wpływem Shacha. Ten ostatni był jednym z liderów Agudat Israel, z której wystąpił w 1988 roku, tworząc partię Degel HaTorah.
Ugrupowanie szybko stało się bardzo popularne pośród Żydów sefardyjskich, którzy czuli się dyskryminowani przez aszkenazyjczyków. Szas osiągnął spore poparcie i pokaźny potencjał koalicyjny, przez co stał się bardzo atrakcyjnym partnerem koalicyjnym zarówno dla prawicowych, jak i lewicowych partii. W zamian za poparcie dla gabinetu, ugrupowanie to żądało rządowego wsparcia finansowego dla wciąż rosnącej sieci sefardyjskich szkół religijnych (El Ha'maayan) i placówek dobroczynnych.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 1984 roku. Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 1988 roku.Członkowie Szas wchodzili do kolejnych rządów od momentu powstania partii. Już w 1984 roku objęli stanowiska ministra spraw wewnętrznych, wiceministra pracy i spraw społecznych oraz ministra bez teki (w rządzie Szimona Peresa i Icchaka Szamira)[2]. Po kolejnych wyborach, w 1988 roku członkowie ugrupowania otrzymali teki: ministra ds. absorpcji imigrantów i wiceministra spraw wewnętrznych (rząd Szamira)[3]. W połowie kadencji czternastego Knessetu, Ovadia Yosef postanowił, że Szas wyjdzie z koalicji z prawicowym Likudem, doprowadzając tym samym do upadku rządu. Planował zawarcie sojuszu z lewicową Koalicją Pracy Szimona Peresa i stworzenie nowego gabinetu. Manewrowi temu sprzeciwiał się ówczesny lider Szas, Arie Deri. Pomimo tego wykonał zalecenia Yosefa. Rząd upadł, ale współdziałanie z Peresem spotkało się z ostrą krytyką ze strony środowisk ultraortodoksyjnych, zwłaszcza aszkenazyjskich. Elazar Schach wszedł z spór z Yosefem, nakazując mu ponowne wejście do koalicji rządowej z Likudem. Tak też się stało, Szas ponownie znalazł się w rządzie, tym razem obejmując stanowiska ministra komunikacji i wiceministra finansów. Szamir ponownie został premierem, ale na skutek próby przeprowadzenia tego tzw. "brudnego triku", Szimon Peres znalazł się w ogniu wewnątrzpartyjnej krytyki. Efektem tego była utrata przez niego stanowiska szefa Koalicji Pracy na rzecz Icchaka Rabina.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 1992 roku.Po wyborach w 1992 roku Szas otrzymał stanowisko ministra spraw wewnętrznych w rządzie Rabina, a także cały szereg posad wiceministrów[4]. Po śmierci Rabina w 1995 roku, premierem został Peres. W składzie jego mniejszościowego gabinetu nie znaleźli się członkowie Szas.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 1996 roku. Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 1999 roku.W wyniku wyborów parlamentarnych w 1996 roku i zwycięstwa Beniamina Netanjahu w wyborach na premiera, powstał jeden z najbardziej prawicowych gabinetów w historii Izraela. Parlamentarzyści z Szasu weszli w jego skład. Eli Yishai został ministrem pracy i spraw społecznych (drugim najmłodszym ministrem w rządzie Izraela w historii tego państwa[5]), Shlomo Benizri wiceministrem zdrowia, a Arie Gamliel - wiceministrem ds. religijnych. Warunkiem wejścia do koalicji, postawionym przez Netanjahu, było wykluczenie z rozmów koalicyjnych Arie Deriego, który został oskarżony o korupcję. Śledztwo ustaliło, że podczas sprawowania ministerialnych obowiązków (zajmował stanowisko dyrektora generalnego w ministerstwie spraw wewnętrznych, a później był szefem tego resortu), przyjmował łapówki od trzech organizacji religijnych, w zamian za przekazywanie publicznych pieniędzy na ich szkoły. Deri został za to skazany na 3 lata więzienia[6] (został zwolniony po 2 latach za dobre sprawowanie[7]). Z tego powodu rabin Yosef odsunął się od Deriego i poparł kandydaturę Yishaia na nowego lidera partii. Wielu wyborców Szas postrzega jednak Deriego jako ofiarę politycznego "polowania na czarownice" i wciąż go popiera[8]. Pomimo skazania Deriego, Szas uzyskał 17 miejsc w Knessecie w wyniku wyborów w 1999 roku. Było to największa ilość mandatów uzyskanych przez tę partię w historii ugrupowania. Szas posiadał więc bardzo duży potencjał koalicyjny i wszedł do rządu Ehuda Baraka. Benizri został ministrem zdrowia, Yishai - pracy i spraw społecznych, Eliyahu Suissa - narodowej infrastruktury, Yitzhak Cohen objął natomiast resort spraw religijnych; Szas otrzymał również szereg stanowisk wiceministerialnych[9]. Jeden z członków Szas, Meshulam Nahari został wiceministrem edukacji, co spowodowało ostry konflikt z szefem resortu. Był nim Yossi Sarid, jeden z liderów antyklerykalnego lewicowego ugrupowania Meretz. Szas wyszedł z rządu Baraka w czerwcu 2000 roku, ponieważ premier nie chciał się zgodzić na sumę dofinansowania szkół religijnych partii, jakiej zażądali liderzy tego ugrupowania[10].
Rząd Baraka upadł w 2000 roku, a on sam przegrał w wyborach na premiera z Arielem Szaronem. Również w gabinecie przez niego utworzonym Szas otrzymał szereg stanowisk ministerialnych: wicepremiera i ministra spraw wewnętrznych (Yishai), ministra zdrowia (Nissim Dahan), ministra ds. Jerozolimy (Suissa), ministra pracy i spraw socjalnych (Beinizri) oraz kilkanaście stanowisk wiceministrów[11].
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 2003 roku.Pomimo sondaży, które przepowiadały Szasowi przed wyborami w 2003 roku nawet 26 deputowanych w Knessecie, ostatecznie partia musiała zadowolić się 11 miejscami. Pomimo tego, że Yosef popierał udział Szas w niemal wszystkich koalicjach rządowych od 1984 roku, od lutego 2003 roku zabraniał partii wchodzić do kolejnych gabinetów Szarona. Działo się tak, ponieważ antyklerykalna, liberalna partia Shinui stała się trzecią siłą w Knessecie. Ugrupowanie to było obiektem zdecydowanej niechęci Yosefa. Jednym z warunków, jakie kierownictwo Shinui postawiło Szaronowi przed wejściem do jego rządu w lutym 2003 roku, było nie włączanie do niego Szas.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne w Izraelu w 2006 roku.W wyniku wyborów 2006 roku, partia uzyskała 12 mandatów parlamentarnych. Szas przyłączył się do koalicji rządowej premiera Ehuda Olmerta[12], w skład której weszły także: Kadima, Partia Pracy, Gil i, od października 2006, Yisrael Beitenu. W rządzie Olmerta Yishai jest wicepremierem oraz ministrem przemysłu, handlu i pracy, Ariel Atias - ministrem komunikacji, a Meshulam Nahari i Yitzhak Cohen są ministrami bez tek. W październiku 2007 roku deputowani Szas poparli kandydaturę Szimona Peresa z Kadima na stanowisko prezydenta Izraela[13].
Po rozpoczęciu negocjacji pokojowych pomiędzy Olmertem, a prezydentem Autonomii Palestyńskiej Mahmudem Abbasem, Eli Yishai zagroził premierowi Izraela wyjściem z koalicji rządowej, jeśli przedmiotem rozmów stanie się jedność Jerozolimy[14]. Niebezpieczeństwo upadku koalicji zostało jednak zażegnane, gdy parlamentarna komisja finansów przekazała 475 mln szekli dla instytucji edukacyjnych Szasu[15]. Na początku marca Szas wezwał pozostający w opozycji Likud do wejścia do koalicji rządowej i utworzenia Rządu Jedności Narodowej. Propozycja ta została jednak odrzucona przez lidera tego ugrupowania, Beniamina Netanjahu[16]. Pomimo tego, przywódcy Likudu rozpoczęli rozmowy z deputowanymi z Szas, pragnąc odwieść ich od udziału w koalicji, jaką będzie próbował stworzyć kolejny przywódca Kadimy, wyłoniony w wewnątrzpartyjnych wyborach we wrześniu 2008 roku[17].
Wiosną 2008 roku kolejny skandal korupcyjny stał się udziałem Szas. Shlomo Benizri, deputowany z ramienia tej partii został oskarżony 1 kwietnia o łapówkarstwo (przyjęcie kilkuset tysięcy szekli) i utrudnianie policji śledztwa[18]. 27 kwietnia został uznany za winnego i skazany na 18 miesięcy więzienia[19]. W wyniku tego złożył on swój mandat poselski, a zastąpił go rabbi Mazor Bahaina, nr 13 na liście wyborczej Szas w wyborach z 2006 roku[20].
24 sierpnia 2008 członkowie Szas wchodzący w skład gabinetu premiera Olmerta, głosowali (wraz z przedstawicielami Partii Pracy) przeciwko przyjęciu przez rząd projektu budżetu. Motywowali to zbyt małymi funduszami przeznaczonymi na świadczenia społeczne. Ostatecznie dokument został zatwierdzony przez gabinet, przewagą głosów 13 do 12[21].
17 września 2008 r. Cipi Liwni zwyciężyła w wewnątrzpatyjnych wyborach w Kadimie, zastępując na stanowisku lidera ugrupowania Ehuda Olmerta. Wydarzenie to oznaczało konieczność ponownych negocjacji koalicyjnych. Szas zapowiedział, że utrzymanie koalicji będzie wymagało od Liwni spełnienia kilku postulatów tej partii[22]. Eli Yishai wskazał m.in. na kwestie podwyższenia świadczeń socjalnych i niewłączania zagadnień związanych ze statusem Jerozolimy do negocjacji z Palestyńczykami[23][24].
Ostatecznie Liwni nie udało się przekonać Szas do uczestnictwa w jej rządzie. Negocjatorzy z Kadimy, którzy usiłowali nawiązać porozumienie z sefardyjską partią, wskazali właśnie na nią jako głównego winowajcę tego niepowodzenia. W odpowiedzi lider Szas oskarżył ugrupowanie pod przywództwem Liwni o aszkenazyjski rasizm skierowany przeciwko sefardyjczykom. Posądzenia te odrzucił Eli Aflalo z Kadimy, Sefardyjczyk. W obliczu wyżej opisanych wydarzeń Cipi Liwni poinformowała prezydenta Peresa o niemożności utworzenia koalicji rządowej pod jej kierownictwem. Efektem tego będą nowe wybory parlamentarne[25], rozpisane przez prezydenta Peresa na 10 lutego 2009 roku[26][27]. Z tego względu doszło do pewnego zbliżenia pomiędzy Szas a Likudem. Pojawiły się nawet nieoficjalne informacje o możliwym sojuszu obu ugrupowań w nadchodzących wyborach. Zwracano uwagę na m.in. podobne wartości, na jakich oparte są programy tych partii. Beniamin Netanjahu spotkał się nawet z Ovadią Yosefem. Nie podpisano jednak żadnego oficjalnego porozumienia[28].
13 listopada 2008 r. były deputowany Szas, Ofer Hugi, został skazany na 3 lata więzienia i grzywnę w wysokości 200 tys. szekli za oszustwa finansowe popełnione w latach 1997-1999[29].
Pod koniec listopada 2008 Szas zainaugurował swą kampanię wyborczą m.in. postulatem, aby w razie wypłaty ewentualnej rekompensaty finansowej dla palestyńskich uchodźców przez państwo Izrael, domagać się tego samego od państw arabskich, skąd do Izraela przybyło ok. 850 tys. Żydów[30]. Innymi punktami programu wyborczego Shas były np. zwiększenie płacy minimalnej do 5 tys. szekli i wyższe ulgi podatkowe dla rodzin z dziećmi[31].
W pierwszych dniach grudnia duchowy przywódca partii, Ovadia Yosef, oświadczył, że spodziewa się, iż Shas otrzyma w nadchodzących wyborach parlamentarnych 18-20 mandatów parlamentarnych. Wezwał także swoich zwolenników do przekonywania jak największej liczby swych znajomych do głosowania właśnie na tę partię. Jak powiedział - Nie robimy tego dla miejsc [w Knesecie], ale aby czcić Boga[32]. Yosef obiecał także wejście do raju każdemu, kto zagłosuje na jego ugrupowanie[31].
Szas jest partią religijną. Jego główny postulat programowy postuluje przepojenie wszelkich sfer życia państwa i jego obywateli wartościami płynącymi z żydowskiego prawa religijnego - Halachy. Przykładem tego może być żądanie wprowadzenia prawa zabraniającego określonych rodzajów aktywności w szabat. Wszelkie decyzje mające kluczowe znaczenie dla przyszłości partii podejmuje tzw. rada mędrców Tory. Organ ten składa się z uczonych rabinów sefardyjskich, a na jego czele stoi Ovadia Yosef[33].
Większość wyborców partii nie jest ultraortodoksami. Wielu z nich jest umiarkowanymi wyznawcami judaizmu, przede wszystkim jednak Żydami sefardyjskimi. Część wyborców Szas stanowią Druzowie, przyciągnięci dążeniem partii do promowania "autentycznej bliskowschodniej" kultury izraelskiej, co pasuje również do syjonistycznych nawoływań do ożywienia starożytnej żydowskiej kultury.
Dzięki swemu programowi, zawierającemu elementy populistyczne[34][35], Szas był zdolny do uzyskania nieproporcjonalnie dużego wpływu na decyzje Knessetu, wykorzystując lukę, jaka powstała pomiędzy tradycyjnymi dużymi partiami izraelskimi: Partią Pracy i Likudem (do których później dołączyła Kadima).
Przez swoich przeciwników, Szas określany jest jako ugrupowanie fundamentalistyczne i szowinistyczne[36]. Krytykuje się je również za brak demokracji wewnętrznej.
Szas przeciwdziała wszelkim tendencjom opowiadającym się za sekularyzacją życia publicznego w Izraelu. Postuluje wzmacnianie i rozwijanie sieci szkół religijnych. Sprzeciwia się edukacji świeckiej[37]. Propaguje także wprowadzenie uregulowań prawnych penalizujących odstępstwa od zasad religijnych (m.in. zakaz pracy w szabat). Szas opowiada się również za dalszym obowiązywaniem prawa zwalniającego uczniów szkół religijnych z obowiązku służby wojskowej[38].
W październiku 2006 roku Szas wszedł w konflikt z inną partią będącą wówczas w rządzie Ehuda Olmerta, Yisrael Beitenu. Ugrupowanie to, składające się w większości z rosyjskojęzycznych imigrantów, próbowało wnieść pod obrady parlamentu ustawę wprowadzającą świeckie małżeństwa w Izraelu. Szas ostro sprzeciwił się tym planom. Meshulam Nahari stwierdził nawet, że "ktokolwiek próbuje podążać śladem Shinui, skończy tak samo jak ta partia"[39][40].
Ponadto, Szas popiera zwiększoną imigrację do Izraela, ale sprzeciwia się zliberalizowaniu zasad uznawania przybyszów za Żydów i rozszerzenia tzw. "prawa do powrotu" na osoby o wątpliwym żydowskim pochodzeniu (co postuluje m.in. Yisrael Beitenu)[38].
Członkowie partii są także znani z niechętnego stosunku do homoseksualistów. W lutym 2006 roku lider ugrupowania Eli Yishai stwierdził, iż "homoseksualizm to oczywista choroba" i życzył gejom i lesbijkom "szybkiego powrotu do zdrowia"[41]. Inny deputowany Szas, Shlomo Benizri, powiedział, że przyjmowanie przez Knesset ustaw poprawiających sytuację homoseksualistów w Izraelu jest przyczyną trzęsień ziemi nawiedzających ten kraj[42].
Pod koniec lutego 2008 roku Szas wniósł pod obrady Knessetu ustawę nakazującą dostawcom internetu w Izraelu automatyczne blokowanie stron zawierających pornografię, treści zachęcające do hazardu i przemocy. Witryny takie miałyby być dostępne tylko dla tych, którzy wyraziliby na to zgodę. Ustawa została przyjęta przez izbę w pierwszym czytaniu[43].
Pod koniec października 2008 Szas zagroził zgłoszeniem wniosku o wotum nieufności wobec rządu w razie przekazania do trzeciego czytania w Knessecie ustawy ułatwiającej procedurę rozwodową, zwłaszcza kobietom. Akt prawny w razie przyjęcia go przez izbę osłabiłby pozycji sądów rabinackich, zagwarantował kobietom otrzymywanie równej części majątku małżeńskiego, jak również wprowadziłby rozdzielność procesu rozwodowego i dotyczącego podziału majątku[44].
W stosunku do Arabów, partia wykazuje się sporą elastycznością. Pomimo wspierania idei Wielkiego Izraela, ugrupowanie nie wyraża bezwarunkowego poparcia dla osadnictwa żydowskiego na Zachodnim Brzegu.
Zdaniem Yosefa, oddawanie terytorium Izraela jest dopuszczalne, ale tylko w przypadku, gdy "dowódcy armii wraz z członkami rządu ustalą, że uratuje to życia [Żydów]". Jest to judaistyczna zasada pikuach nefesh ("ratowanie żyć"). Rabin Yosef jest przekonany, że państwo Izrael jest zobowiązane do ratowania istnienia Żydów poprzez z jednej strony dążenie do osiągnięcia porozumienia pokojowego ze swoimi wrogami, a z drugiej poprzez ochronę (także z użycie sił zbrojnych) swoich obywateli. Z tego względu duchowy przywódca Szas popierał inicjatywy pokojowe, takie jak oddanie Egipcjanom półwyspu Synaj w 1979 roku czy porozumienia z Oslo z 1993 roku. Opowiadał się także za wejściem swojej partii do rządów Icchaka Rabina i Ehuda Baraka. Nie poparł jednak planu Ariela Szarona, zakładającego likwidację osiedli żydowskich w Strefie Gazy i politykę jednostronnych posunięć w polityce względem Palestyńczyków. Zdaniem Yosefa wzmacnia to tylko wrogów Izraela i nie gwarantuje ocalenia realizacji zasady pikuach nefesh[45][38].
Szas sprzeciwia się również jakimkolwiek dyskusjom na temat możliwości podziału Jerozolimy. Odrzuca także propozycję utworzenia palestyńskiego państwa. Dopuszcza jednak możliwość zagwarantowania Palestyńczykom autonomii[38].
W kwestiach gospodarczych, Szas opowiada się za państwem opiekuńczym, gwarantującym szerokie świadczenia socjalne, zwłaszcza dla uczniów szkół religijnych. Taka pomoc ze strony państwa ma, w zamyśle liderów partyjnych, zlikwidować istniejącą ich zdaniem dyskryminację Żydów sefardyjskich w społeczeństwie izraelskim, zdominowanym przez aszkenazyjczyków[38].
| Wybory | Liczba mandatów | Miejsce | Liczba głosów | Procent głosów |
|---|---|---|---|---|
| 1984[46] | 4 | 6. | 63,605 | 3.1% |
| 1988[47] | 6 | 3. | 107,709 | 4.7% |
| 1992[48] | 6 | 6. | 129,347 | 4.9% |
| 1996[49] | 10 | 3. | 259,796 | 8,7% |
| 1999[50] | 17 | 3. | 430,676 | 13.28% |
| 2003[51] | 12 | 4. | 258,879 | 9,6% |
| 2006[52] | 12 | 3. | 299,130 | 9,6% |
Źródło danych: Oficjalna strona Knessetu.
Reprezentowane w siedemnastym Knessecie (120 deputowanych): Kadima (29) • Partia Pracy (19) • Szas (12) • Likud (12) • Yisrael Beitenu (11) • Halchud HaLeumi-Mafdal (9) • Gil (7) • Yahadut ha-Torah (6) • Meretz-Yachad (5) • Raam-Ta'al (3) • Hadasz (3) • Balad (3)
Inne: Ale Yarok • Chayil • HaYeruqim • Hetz • Shinui • Tzomet
