Liên hoan phim Cannes (tiếng Pháp: le Festival international du film de Cannes hay đơn giản le Festival de Cannes) là một trong những liên hoan phim có uy tín nhất thế giới, được tổ chức lần đầu từ 20 tháng 9 đến 5 tháng 10, 1946 tại thành phố nghỉ mát Cannes, nằm phía nam Pháp. Từ đó, liên hoan phim được tổ chức hàng năm trong tháng 5 với một số ngoại lệ.
Thu hút số lượng lớn các phương tiện truyền thông tham gia đưa tin, Liên hoan không mở cửa cho công chúng, có sự hiện diện của nhiều ngôi sao điện ảnh và là nơi gặp gỡ ưa thích của các nhà sản xuất phim để trình làng những bộ phim mới nhất và cố gắng bán xuất phẩm của họ cho các nhà phân phối đến từ khắp nơi trên thế giới.
Giải thưởng uy tín nhất được trao ở Cannes là Palme d'Or (giải Cành Cọ Vàng) cho phim Xuất sắc nhất; giải thưởng này thỉnh thoảng cũng được trao đồng thời cho nhiều phim trong một năm. Tuy nhiên ban giám khảo của Liên hoan, gồm một nhóm những chuyên gia điện ảnh quốc tế được chọn lựa, cũng trao tặng những giải thưởng khác, bao gồm "Giải thưởng lớn" (Grand Prix - giải thưởng quan trọng thứ hai).
Liên hoan phim Cannes lần thứ 59 tổ chức vào ngày 18 tháng 5 năm 2006. Đạo diễn Hồng Kông nổi tiếng, Vương Gia Vệ, là Trưởng ban giám khảo về phim truyện. Vương Gia Vệ đã từng đoạt giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại Cannes năm 1997 với bộ phim Happy Together.
Mục lục |
Cuối thập niên 1830, bất bình trước những can thiệp của chính phủ Phát xít Đức và Ý trong việc chọn lựa phim tại Liên hoan phim Venezia, Émile Vuillermoz và René Jeanne đệ trình Jean Zay, bộ trưởng Bộ Giáo dục và Mỹ thuật, ý tưởng tổ chức một liên hoan phim quốc tế tại Pháp. Dự án rất được Jean Zay và còn nhận được sự khích lệ từ phía Anh và Mỹ. Sau khi xem xét nhiều thành phố ứng viên, như Vichy, Biarritz và Alger, cuối cùng địa điểm cho liên hoan phim được chọn là Cannes, thành phố nghỉ mát nổi tiếng bên bờ Địa Trung Hải.
Tháng 6 năm 1939, Louis Lumière đồng ý trở thành chủ tịch cho liên hoan phim đầu tiên sẽ diễn ra từ 1 tới 30 tháng 9. Louis Lumière tuyên bố muốn "khích lệ sự phát triển của nghệ thuật điện ảnh dưới tất cả các hình thức và tạo tinh thần hợp tác giữa những nhà làm phim các nước". Họa sĩ Jean-Gabriel Domergue, giải thưởng La Mã năm 1911, vẽ bức áp phích cho liên hoan phim, ngày nay đã trở thành nổi tiếng. Trong những bộ phim đầu tiên được chọn, có năm tác phẩm của Pháp và ba tác phẩm nước ngoài.
Từ tháng 8, các tài tử điện ảnh bắt đầu đổ dồn về Cannes. Hãng phim mỹ Metro-Goldwyn-Mayer thuê một con tàu vượt Đại Tây Dương cùng với những ngôi sao Hollywood: Tyrone Power, Gary Cooper, Annabella, Norma Shearer và George Raft. Dành cho buổi lễ kỷ niệm và dựa theo bộ phim Quasimodo, những người Mỹ nảy ra ý tưởng xây dựng một bản sao của nhà thờ Đức Bà Paris trên bãi biển Cannes. Ngày 1 tháng 9, ngày khai mạc chính thức của liên hoan phim, Quân đội Đức tấn công Ba Lan. Tới ngày 3, Pháp và Anh tuyên chiến với Đức, Thế chiến thứ hai bùng nổ. Kỳ Liên hoan phim Cannes đầu tiên chết từ ngay khi ra đời.
Liên hoan phim Cannes thực sự đầu tiên diễn ra sau chiến tranh, từ ngày 20 tháng 9 tới 5 tháng 10 năm 1946 tại sòng bạc cũ của Cannes với sự tài trợ tài chính của Bộ Ngoại giao và chính quyền thành phố Cannes. Nếu như từ ban đầu, Liên hoan phim Cannes mở ra để cạnh tranh với Liên hoan phim Venezia, nhưng do quan hệ giữa hai quốc gia Pháp và Ý đã trở lại tốt đẹp sau thế chiến, ban tổ chức quyết định hai liên hoan sẽ diễn ra xen kẽ hai năm một lần.
Ban đầu, thỏa thuận này không được công bố. Nhưng thành công của liên hoan năm 1946 khiến giới làm phim nôn nóng tới kỳ liên hoan tiếp theo vào 1947. Vậy khi thông tin được đưa ra liền gặp phải sự chỉ trích mạnh mẽ, thậm chí một số còn gọi đó là "hàng ước của nước Pháp", như trên tờ tạp chí La Technique Française.
Kỳ liên hoan tiếp theo vẫn diễn ra vào năm 1947. Chính phủ thời kỳ này từ chối tài trợ cho một liên hoan tổ chức hàng năm. Liên đoàn lao động, tổ chức bảo trợ liên hoan, cho xây dựng vội vã Cung liên hoan - còn có tên Cung Croisette - và hoàn thành ngày 11 tháng 9, một ngày trước khi khai mạc liên hoan phim. Riêng phần mái chưa hoàn tất đã bị một cơn bão phá hỏng khiến buổi dạ hội kết thúc liên hoan và lễ trao giải phải tổ chức tại Sòng bạc thành phố. Công trình này còn tồn tại tới năm 1983 rồi được thay thế bởi một cung liên hoan mới.
Cũng từ năm 1947, nguyên tắc Bình đẳng được hình thành, tức ban giám khảo phải có đại diện từ nhiều quốc gia khác nhau. Nguyên tắc lựa chọn phim tham gia liên hoan khá đơn giản. Trung tâm điện ảnh quốc gia Pháp cung cấp cho Ban tuyển chọn thông tin về ngày và quy chế của các liên hoan phim quốc tế khác, đồng thời ấn định kỳ hạn các phim gửi tới tham gia. Những nhà sản xuất phim gửi tác phẩm của mình tới và Ban tuyển chọn sẽ chọn lựa dựa trên một số nguyên tắc kiểm duyệt của thời kỳ này. Danh sách sẽ được một bộ phụ trách về điện ảnh, rồi Bộ Ngoại giao thông qua, đặc biệt trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Hai năm 1948 và 1950, Liên hoan phim Cannes không được tổ chức, theo công bố chính thức, do những vấn đề tài chính. Tuy vậy vẫn có những ý kiến tiếp tục cho rằng lý do thực sư là thỏa thuận giữa Liên hoan phim Cannes và Liên hoan phim Venezia. Tới năm 1951, Liên hoan phim Cannes được tổ chức vào mùa xuân, tránh thời điểm cạnh tranh với Liên hoan phim Venezia. Năm 1955 đánh dấu sự ra đời chính thức của giải thưởng mang tên Cành cọ vàng, thay thế cho Giải thưởng lớn của ban giám khảo. Nhưng đến 1964, "Giải thưởng lớn" lại được sử dụng cho đến 1974, Cành cọ vàng mới tiếp tục là giải thưởng cao nhất của liên hoan phim.
Năm 1959, Hội chợ phim Cannes được bắt đầu, Liên hoan phim trở thành nơi những nhà kinh doanh công nghiệp điện ảnh gặp gỡ. Chỉ sau 5 năm hoạt động, Hội chợ phim trở thành sàn mua bán số một thế giới trong thị trường phim. Vào năm 2007, Hội chợ phim đã có hơn mười ngàn tham gia đến từ 91 nước.
Năm 1962 đánh dấu Tuần lễ phê bình đầu tiên với mục đích vinh danh các tác phẩm của những nhà làm phim trên khắp thế giới. Ngoài bảy phim ngắn và bảy phim dài đua tranh, Tuần lễ phê bình phim còn giới thiệu nhiều tác phẩm điện ảnh khác. Một số đạo diễn như Alejandro González Iñárritu của Mexico, François Ozon của Pháp... đã được giới thiệu qua hoạt động này. Hai năm sau, 1965, Liên hoan phim Cannes vinh danh Jean Cocteau, người mất ngày 11 tháng 10 năm 1963, trở thành chủ tịch danh dự của liên hoan. Năm 1966, diễn viên người Mỹ Olivia de Havilland trở thành nữ chủ tịch ban giám khảo đầu tiên của Liên hoan phim Cannes.
Liên hoan phim năm 1968 được bắt đầu ngày 10 tháng 5, nhưng tới ngày 19 phải hủy bỏ do ảnh hưởng của những cuộc bạo động sinh viên. Từ ngày 13 tháng 5, sinh viên bắt đầu tới chiếm giữ Cung liên hoan. Ngày 18, François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Lelouch, Richard Berry, Roman Polanski, Louis Malle et Jean-Pierre Léaud cũng tham gia cùng với phong trào sinh viên tại Cannes. Các nghệ sĩ phản đối việc bộ trưởng Bộ Văn hóa André Malraux cách chức Henri Langlois, giám đốc Viện điện ảnh Pháp. Ủng hộ hành động này, Alain Resnais, Carlos Saura, Miloš Forman rút lại các tác phẩm của mình, không tham gia liên hoan. Tới ngày 19 tháng 5, ban tổ chức đành quyết định hủy bỏ liên hoan phim năm 1968, không có giải thưởng nào được trao.
Năm 1969, Pierre-Henri Deleau thành lập Quinzaine des réalisateurs với mục đích giới thiệu những bộ phim của các đạo diễn còn ít được công chúng biết đến. Với khẩu hiệu "Điện ảnh tự do", ngay trong mùa đầu tiên, Quinzaine des réalisateurs đã giới thiệu 62 phim dài, 26 phim ngắn, miễn phí cho công chúng. Bộ phim Cuba La Primera carga al machete của đạo diễn Manuel Octavio Gómez do Quinzaine giới thiệu, sau đó được một nhà phân phối Nhật Bản mua lại.
Năm 1972, Robert Favre Le Bret được bổ nhiệm làm chủ tịch và Maurice Bessy trúng cử tổng đại biểu. Điều này dẫn đến những thay đổi lớn tại liên hoan phim. Trước đây, các quốc gia tự lựa chọn các bộ phim giới thiệu tại liên hoan. Nhưng từ năm 1972, hai ban tuyển chọn được thành lập, một riêng cho nước Pháp, một cho điện ảnh thế giới. Khi đạo diễn, nhà phê bình Gilles Jacob trở thành chủ tịch vào năm 1978, giải Camera vàng bắt đầu được trao cho phim đầu tay xuất sắc nhất. Bằng việc giảm thời gian liên hoan từ hai tuần còn 13 ngày, số lượng phim được tuyển chọn cũng giảm xuống. Nếu như trong giai đoạn đầu của liên hoan phim Cannes, ban giám khảo phần lớn gồm những thành viên của Hàn lâm viện, thì từ thời kỳ này bắt đầu do các nhân vật nổi tiếng trong giới điện ảnh đảm nhận. Một cột mốc quan trọng nữa, Liên hoan phim Cannes bắt đầu được giới thiệu qua màn ảnh truyền hình của kênh France 2.
Năm 1998, Gilles Jacob lập giải Cinéfondation để ủng hộ các sáng tạo điện ảnh, giúp đỡ những nhà làm phim trẻ. Mỗi năm, khoảng 10 đạo diễn thực hiện một hoặc hai bộ phim ngắn để giới thiệu tại Cannes. Với sự giúp đỡ của Cinéfondation, các đạo diễn được sắp xếp đến một chung cư ở Paris và viết kịch bản. Họ cũng được trợ cấp một khoản tiền mỗi tháng và vé vào cửa nhiều rạp chiếu phim Paris.
Vào năm 2002, Liên hoan phim quốc tế (Festival international du film) được chính thức đổi thành Liên hoan phim Cannes (Festival de Cannes).
Năm 2007, Liên hoan phim Cannes kỷ niệm 60 năm, buổi lễ bị cho là nhầm lẫn bởi liên hoan phim đầu tiên được tổ chức vào năm 1946. Kỳ liên hoan này còn ghi nhận một kỷ lục mới. Bộ phim tài liệu The War về Đệ nhị thế chiến của đạo diễn Ken Burns với thời lượng 14 giờ trở thành tác phẩm dài nhất trình chiếu tại liên hoan phim. Trước đó, kỷ lục này được Parsifal (4 tiếng 40 phút) và La Meglio Gioventù (6 tiếng) lần lượt nắm giữ.
Cũng nhân dịp kỷ niệm 60 năm, Luc Besson, chủ tịch Liên hoan phim Cannes 2000, lập Festival Cannes et Banlieues (Liên hoan phim Cannes và ngoại ô) với khẩu hiệu: Nếu bạn không thể đến Cannes, Cannes sẽ đến với bạn. Liên hoan này có mục đích tổ chức tại ngoại ô Paris các buổi chiếu những bộ phim được tuyển chọn chính thức cùng với một phim ngắn về 60 năm Liên hoan phim Cannes.
Giải Cành cọ vàng có từ năm 1955 dành cho phim xuất sắc nhất.
| Mỹ |
18
|
| Ý |
12
|
| Pháp |
9
|
| Anh |
8
|
| Đan Mạch, Nhật Bản |
4
|
| Bỉ, Liên xô, Thụy Điển, Đức, Romania, Serbia và Montenegro |
2
|
| Algérie, Brasil, Trung Quốc, Tiệp Khắc, Hy Lạp, Ấn Độ, Iran, Mexico, New Zealand, Ba Lan, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ |
1
|
| Liên hoan phim Cannes |
|---|
| 1946 · 1947 · 1949 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 |
|
|||||
